- تعداد نمایش : 8
- تعداد دانلود : 4
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2075
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8336
سال : 19
شماره : 8
شماره پی در پی : 126
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 8،
،
شماره پی در پی 126
تحلیل مؤلّفه های سبکی منظومۀ «آسمان هشتم» اثر میرمحمدامین (روح‌الامین) شهرستانی اصفهانی
صفحه
(259
- 288)
نورسته باغبان مشیری ، محمدرضا صرفی (نویسنده مسئول)، حمیدرضا خوارزمی
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1405
چکیده
زمینه و هدف: میرمحمدامین شهرستانی اصفهانی، متخلّص به «روح‌الامین» و مشهور به «میرجمله» (۹۸1–۱۰47ق)، از مثنوی‌سرایان برجستۀ عصر صفوی است که منظومۀ «آسمان هشتم» (بهرام‌نامه) را با تأثیرپذیری از سنّت داستانسرایی نظامی گنجوی سروده است. با وجود اهمیت این منظومه، ویژگیهای سبکی آن تاکنون به صورت مستقل و جامع بررسی نشده است. در این مقاله کوشیده ایم با هدف تبیین شیوۀ شاعری روح‌الامین، مؤلّفه های زبانی، ادبی، تصویری، موسیقایی و فکری این اثر را بررسی کنیم.
روشها: پژوهش پیش رو مطالعه ای نظری است که به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ منابع کتابخانه ای انجام شده است. محدوده و جامعه مورد مطالعه، متن منظومۀ «آسمان هشتم» یا «بهرام‌نامه» براساس نسخه های خطی موجود به شماره های ۴۱۵۱ دانشگاه تهران و ۸۹۹۰ کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، به همت مجمع ذخایر اسلامی قم و دانشگاه فریدریش ویلهلم بن، زیر نظر اوا اورتمن و محمد کریمی زنجانی اصل، منتشر شده است.
یافته ها: مطابق یافته های این پژوهش، برجستگی تصویرپردازی، آفرینش ترکیبات نو، بسامد بالای صنایع بلاغی، بهره گیری از ظرفیتهای موسیقایی شعر، تنوّع واژگانی و انعکاس مضامین اخلاقی، عرفانی و دینی، مهمترین مؤلّفه های سبکی این منظومه را تشکیل میدهند. همچنین، حضور مؤلّفه هایی چون مضمون‌آفرینی، نازک‌خیالی، تشبیهات و استعاره های نو و مضمون‌پرداز‌های پیچیده، بیانگر تأثیرپذیری اثر از سبک هندی است.
نتیجه گیری: روح‌الامین، با وجود بهره گیری از سنّت منظومه سرایی نظامی، از رهگذر نوآوریهای زبانی، تصویری و فکری، به سبک و بیانی مستقل دست یافته و «آسمان هشتم» را به اثری شاخص در سنّت مثنوی‌سرایی دورۀ صفوی تبدیل کرده است.
کلمات کلیدی
روح‌الامین اصفهانی
, آسمان هشتم
, مؤلّفه های سبکی
, سبک هندی
- آقابزرگ الطهرانی، محمدمحسن. (1403-1983م). الذریعه إلی تصانیف الشیعه. بیروت: دارالاضواء.
- انوری، حسن. (1383). فرهنگ کنایات سخن. تهران: سخن.
- بهار، محمدتقی (ملک‌الشعرا). (۱۳۷۰). سبک‌شناسی، ج ۲. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر.
- تجلیل، جلیل. (۱۳۷۶). معانی و بیان. چاپ هشتم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- ترکمان، اسکندر بیک(1377). تاریخ عالم آرای عباسی، جلد دوم. به کوشش محمد اسماعیل رضوی. تهران: پاپ گلشن امیر کبیر.
- جمال‌زاده، محمدعلی. (۱۳۴۱). فرهنگ لغات عامیانه. به کوشش محمدجعفر محجوب. تهران: نشر علم
- حسن‌پور آلاشتی، حسین. (1384). طرز تازه: سبک شناسی سبک هندی. تهران:سخن
- خوشگو، بندربن داس. (۱۳۸۹). سفینۀ خوشگو. به تصحیح سید کلیم‌اصغر. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
- خوشگو، بندربن داس. (۱۹۵۸م). سفینۀ خوشگو (تذکره شعرای فارسی). به اهتمام سید محمدشاه و محمد عطاالرحمن کاکوی. پتنا: ادارۀ تحقیقات عربی و فارسی.
- دانش‌پژوه، محمدتقی و انواری، بهاءالدین. (بی‌تا). فهرست کتاب‌های خطی کتابخانه مجلس سنا، ج ۱. تهران: مجلس سنا.
- دهخدا، علی‌اکبر. (1337). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسۀ لغت‌نامه دهخدا.
- راشدی، سیدحسام‌الدین. (۱۳۴۶). تذکره شعرای کشمیر، بخش سوم. کراچی: اقبال آکادمی.
- ره پیما، فاطمه، (1392). «تصحیح و تعلیق مثنوی آسمان هشتم اثر روح الامین شهرستانی» (پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه کاشان)
- روح‌الامین اصفهانی، میرمحمدامین. ( 1391). بهرام نامه (آسمان هشتم). زیر نظر اوا اورتمن، محمد کریمی اصل. قم: مجمع ذخایر اسلامی.
- روح‌الامین شهرستانی اصفهانی، میرمحمدامین. (۱۳۸۹). خسرو و شیرین. به تصحیح و مقدمۀ پریچهر سلطانی. تهران: سامان دانش.
- زرین کوب، عبدالحسین. (۱۳۸۳). سیری در شعر فارسی، بخش انتقادی در شعر فارسی، تهران: نوین.
- شادروی منش، محمد، اختر پور، کاوه. (1398). «بررسی انتقادی منابع شرح حال و سروده های روح‌الامین شهرستانی»، نشریۀ آینۀ میراث، شمارۀ 65 صص203-221
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۶۶). شاعر آینه ها؛ بررسی سبک هندی و شعر بیدل. تهران: آگاه.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1381). موسیقی شعر، تهران: آگاه.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1385). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
- شمیسا، سیروس. (۱۳۶۶). فرهنگ تلمیحات؛ اساطیری، داستانی، تاریخی و مذهبی در ادبیات فارسی. تهران: فردوس.
- شمیسا، سیروس. (۱۳۷۳). کلیات سبک‌شناسی. چاپ دوم. تهران: فردوس.
- شمیسا، سیروس. (۱۳۸۷). فرهنگ اشارات ادبیات فارسی (اساطیر، سنن، آداب، اعتقادات). ویرایش دوم، چاپ دوم تهران: میترا.
- شهیدی، سید جعفر. (1350). فرهنگ لغات و اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. تهران: کتابخانه طهوری.
- شیرازی، ابن یوسف (ضیاءالدین حدائق). (۱۳۵۳). فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی با اصلاح و تکمیل عبدالحسین حائری جلد سوم، تهران:کتابخانه مجلس شورای اسلامی، چاپ دوم.
- صفا، ذبیح‌الله. (۱۳۷۵). تاریخ ادبیات در ایران، ج ۵، بخش ۲. تهران: فردوس.
- عابدی، امیرحسین. (۱۳۷۷). گفتارهای پژوهشی در زمینۀ ادبیات فارسی. گردآوری سیدحسن عباسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- علی بیان رود بنه، سمیه. (1391). «تصحیح و بررسی سبک شناسانه هفت گنبد بهرام، روح الامین اصفهانی» (پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام نور مرکز رشت)
- فتوحی، محمود. (1379). نقد ادبی در سبک هندی. تهران:نشر روزگار
- قرآن مجید.
- کمبو، محمدصالح. (۱۹۶۷م). عمل صالح (شاه جهان‌نامه). به اهتمام غلام یزدانی و وحید قریشی. لاهور: مجلس ترقی ادب.
- گلچین معانی، احمد. (۱۳۴۸). تاریخ تذکره های فارسی، ج ۱. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- لاله تیک چند، بهار (1379). بهار عجم. فرهنگ لغات و ترکیبات و کنایات و امثال فارسی. تصحیح کاظم دزفولیان. تهران: طلایه.
- لاهوری، عبدالحمید. (1867م). پادشاه نامه (2ج). تصحیح مولوی کبیرالدین احمد و مولوی عبدالرحیم متعلقین. کلکته: انجمن آسیایی بنگال.
- منجد الطلاب. (1368). فرهنگ عربی_فارسی، مترجم محمد بندر ریگی، تهران: انتشارات اسلامی.
- منزوی، احمد. (۱۳۵۱). فهرست نسخه های خطی فارسی، ج ۴. تهران: مؤسسۀ فرهنگی منطقه.
- موفرخ آبادی، محمدعبدالغنی خان. (۱۹۱۶م). تذکره الشعرا. به اهتمام محمد مقتدی خان شروانی. علیگره: چاپ سنگی.
- نظامی گنجوی. (۱۳۷۶). هفت‌پیکر. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره.
- نفیسی، علی‌اکبر. (۱۳۴۳). فرهنگ نفیسی (ناظم‌الاطباء). تهران: خیام.
- همایی، جلال الدین. (1368). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: موسسه نشر هما.