- تعداد نمایش : 5
- تعداد دانلود : 10
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2065
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8295
سال : 19
شماره : 8
شماره پی در پی : 126
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 8،
،
شماره پی در پی 126
ایدئولوژی-گفتمان و کارکردهای شخصیت اصلی زن در رمان معاصر (بررسی مقایسه ای کارکردهای شخصیت اصلی زن در رمانهای «دختر رعیت» اثر اعتماد زاده و «دل فولاد» اثر روانیپور)
صفحه
(53
- 73)
مریم سوری ، محمدرضا عابدی جیقه (نویسنده مسئول)، محمد خاکپور ، محمد مهدی‌پور
تاریخ دریافت مقاله
: اردیبهشت 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: مرداد 1405
چکیده
زمینه و هدف: در خلق رمانهای اجتماعی و زن‌محور، بسیاری هنوز هم نویسنده را خالق اصلی این آثار میدانند؛ به باور این افراد نویسنده آن خدایی است که شخصیتهای اثر خویش را می آفریند و کارکردهای آن را تعریف میکند. اما بررسی رمانهای معاصر فارسی نشان از آن دارد که چنین دیدگاهی اغراق آمیز است و نویسنده تنها عامل تعیین کننده نیست. او در آفرینش اثر خویش متاثر از عوامل بسیاری است؛ به عنوان مثال تاثیر جنسیت نویسنده در آفرینش شخصیتهای زن انکار ناپذیر است. ایدئولوژی/ گفتمانی که نویسنده در آن حضور دارد نیز نقشی تعیین کننده در خلق اثر ادبی دارد تا آنجا که میتوان ادعا کرد که این ایدئولوژی/ گفتمانها هستند که شخصیتها را می آفرینند و کارکردهای آنها را مشخص مینمایند.
روش پژوهش: این تحقیق به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. ابتدا کارکردهای شخصیت اصلی زن در رمانهای «دختر رعیت» اثر اعتماد زاده و «دل فولاد »اثر روانیپور استخراج شده، در ادامه این داده ها بر اساس جنسیت نویسنده و ایدئولوژی/ گفتمانی که نویسنده به آن تعلق دارد، با رویکردی مقایسه ای بررسی و تحلیل شده است.
یافته ها: بررسی کارکردهای سنتی، عاطفی و اجتماعی شخصیتهای زن در دو اثر نام برده اثبات کنندۀ رابطۀ این کارکردها با ایدئولوژی/ گفتمانی است که نویسنده در آن قرار دارد. علاوه بر آن جنسیت نویسنده این رمانها، نیز تعیین کنندۀ کارکردهای شخصیتهای زن داستان است؛ روانیپور به دلیل گرایش به گفتمانهای فمنیستی (و به ویژه فمنیسم رادیکال) و با تمرکز بر ذهنیت زنانۀ خود و شناخت بلاواسطه ازکنش اجتماعی زن، تصویری چند لایه و پویا از شخصیت زن ارائه میدهد؛ حال آنکه اعتماد زاده به دلیل تعلق به ایدئولوژی طبقاتی (مارکسیسم ـ لنینیسم) و نداشتن تجربۀ مستقیم از دنیای زنان، شخصیت زن را عمدتاً در ساحت نظام طبقاتی و مناسبات ارباب- رعیتی به تصویر میکشد.
نتیجه گیری: اعتماد زاده در«دختر رعیت» در نمایش تمام ابعاد شخصیتی زن و بسط دادن کارکردهای متنوع شخصیت چندان موفق عمل نکرده است؛ در حالیکه روانیپور با به کار بستن کارکردهای متنوع، تصویری چند لایه و پویا از شخصیت زن ارائه میدهد؛ از همین روی کارکردهای شخصیت زن در «دل‌فولاد» در عین حال که به واقعیت نزدیکتر است، تنوع، عمق و استقلال روایی بیشتری نسبت به «دختر رعیت» دارد.
کلمات کلیدی
رمان اجتماعی
, کارکرد شخصیت
, زنان
, دختر رعیت
, دل فولاد.
- امن‌خانی، عیسی(1400)، نگاهی تازه به نظریۀ ادبی، چاپ اول، اصفهان: نشر خاموش.
- اعتمادزاده، محمود (۱۳۸۴)، دختر رعیت، چاپ اول، تهران: دنیای نو.
- براون، هتر(1395)، مارکس دربارۀ جنسیت و خانواده: مطالعه ای انتقادی، ترجمۀ فرزانه راجی و فریدا آفاری، تهران، شیرازه.
- براهنی، رضا (۱۳۹۳)، تاریخ مذکر، چاپ چهارم، تهران: نگاه.
- تامپسون، مل(1395)، آشنایی با فلسفۀ سیاسی، ترجمۀ معصومه صابر قدم، تهران، اطلاعات.
- حسینی، مریم (۱۳۸۴)، روایت زنانه در داستان‌نویسی زنان، ماهنامۀ ادبیات و فلسفه، شمارۀ نهم، تیرماه، صص ۹۴- ۱۰۱.
- خدادوست، صادق و دهقان، علی و فرضی، حمیدرضا (۱۳۹۹)، فنون روایی پسانوگرایی در رمان دل فولاد منیرو روانیپور، پژوهشنامه نقـــد ادبی و بلاغت، دورۀ نهم، شمارۀ چهار، صص ۳۹-۶۲.
- خدیو پور، روح‌الله و زیرک، ساره و فرزاد، عبدالحسین (۱۴۰۱)، تحلیل روانکاوانۀ شخصیت زن دل فولاد بر اساس آرای کارن هورنای، مطالعات بین‌رشته ای ادبیات، هنر و علوم‌انسانی، دانشگاه بیرجند، شمارۀ دوم، سال دوم، پاییز و زمستان، صص ۱۲۱-۱۴۴.
- داننده، فریده و مشتاق مهر، رحمان (۱۳۹۹)، تصویر اجتماعی زن در داستان‌های معاصر (دهۀ ۴۰ تا ۷۰)، پژوهشنامه ادبیات‌معاصر ایران، شمـــارۀ ۳، بهار و تابستان، صص ۹۳-۱۰۶.
- دست‌پاک، زهره و حمیدیان، سعید و طهماسبی، فرهاد (۱۴۰۳)، چندصدایی در رمان دختر رعیت اثر به آذین با کاربست رویکرد گفت و گومندی باختین، متن‌پژوهی ادب، دورۀ ۲۸، شمارۀ ۱۰۲، زمستان، صص ۲۱۷-۲۵۱.
- روانیپور، منیرو (۱۳۷۱)، دل فولاد، چاپ دوم، تهران: انتشارات نیلوفر.
- ریترز، جورج(1374)، نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: علمی.
- صابرپور، زینب (۱۳۹۲)، تصویر زنان در رمان فارسی (۱۳۵۷-۱۳۶۷)، رسالۀ دکتری، دانشگاه فردوسی مشهد، شهریور.
- عابدی، محمدرضا، (1402)، شناخت رمان (ترجمه و تعلیق کتاب مطالعه رمان از جرمی هاثورن)، چاپ اول، تبریز: حسنلو
- عادل‌نیا، ریحانه (۱۳۹۶)، مقایسۀ تصویر زن در آثار داستان‌نویسان سه دهه باتکیه بر رمانهای شوهر آهو خانم، سنگ صبور، باغ بلور، دل فولاد، چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم و از شیطان آموخت و سوزاند، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه قم.
- فرضی، حمیدرضا و قبادی، پریسا (۱۳۹۲)، بررسی رمان دختر رعیت محمود اعتمادزاده بر اساس دیدگاه ساخت‌گرایی تکوینی لوسین گلدمن، نشریۀ بهارستان سخن، دورۀ نهم، شمارۀ بیست و یک، بهار، صص ۱- ۲۳.
- محمدیان، حسین و سراج، سید علی (۱۴۰۳)، پیشگامان داستان‌نویسی زنانه در ادبیات فارسی و عرب با تأکید بر داستان‌نویسان زن در قرن نوزدهم، کاوش‌نامۀ ادبیات‌تطبیقی، دورۀ سیزدهم، شمارۀ ۳، (پیاپی ۵۱).
- مشیر زاده، حمیرا(1385)، از جنبش تا نظریۀ اجتماعی: تاریخ دو قرن فمنیسم، چاپ اول، تهران پژوهش شیرزاد.
- مسکوب، شاهرخ (۱۳۷۲)، قصۀ پر غصه یا رمان حقیقی، کلک نقد ادبی، شمارۀ ۴۵ و ۴۶، آذر و دی، صص ۵۱-۷۶.
- مهری، عفت و اسدی، علیرضا و شوهانی، علیرضا(1399)، نقد فمنیستی رمان دل‌فولاد اثر منیرو روانیپور با تمرکز بر مسالۀ اشتغال، پژوهشنامه مکتبهای ادبی، سال چهارم، شماره دهم.
- میرعابدینی، حسن (۱۳۷۳)، صدسال داستان‌نویسی در ایران، چاپ سوم، تهران: نشر چشمه.
- ناصری، فرشته (۱۳۹۹)، تحلیل فمینیستی رمان دل فولاد منیرو روانیپور بر اساس نقد روانکانۀ فردیت یونگ، نشریه دهخدا، دوره دوازدهم، شماره ۴۴، صص ۲۴۷- ۲۶۸.
- نیومن، مایکل(1402)، سوسیالیسم: درآمدی کوتاه، ترجمۀ حمیدرضا مصیبی، تهران، آگه.
- یاوری، هادی (۱۳۸۱)، تحلیل شخصیت زن در آثار نویسندگان زن معاصر و مقایسۀ آن با آثار نویسندگان مرد، پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت‌معلم تهران.