- تعداد نمایش : 30
- تعداد دانلود : 46
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2040
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8272
سال : 19
شماره : 6
شماره پی در پی : 124
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 6،
،
شماره پی در پی 124
بررسی تطبیقی ضربالمثل در زبانهای فارسی و کردی (گویش کرمانجی میانه) از دیدگاه کنشهای گفتاری سرل
صفحه
(153
- 177)
شهیلا حمید محمد (نویسنده مسئول)، یوسف شریف سعید
تاریخ دریافت مقاله
: فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: تیر 1405
چکیده
زمینه و هدف: ضربالمثلها بعنوان یکی از غنیترین عناصر ادبیات شفاهی، فراتر از جملاتی با ساختار ثابت و آهنگین، ابزارهایی کارآمد و پویا برای انتقال نیت گوینده و انجام کنشهای زبانی در بافتارهای گوناگون اجتماعی بشمار میروند. بررسی این عبارات از منظر کاربردشناسی میتواند زوایای پنهان ذهنیت و فرهنگ جوامع را آشکار سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل کاربردشناختی و مقایسه ضربالمثلهای زبان فارسی و گویش کردی کرمانجی میانه (سورانی) بر اساس نظریه کنشهای گفتاری جان سرل انجام شده است تا الگوی کارکردی این عبارات در خرد جمعی دو فرهنگ مشخص گردد.
روش: این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی و بر پایه یک پیکره زبانی متشکل از 1813 ضربالمثل شامل 1190 مورد فارسی و 623 مورد کردی صورت پذیرفته است. داده های پژوهش استخراج شده و بر اساس پنج مقوله کنش گفتاری (اظهاری، ترغیبی، عاطفی، هشداری و تعهدی) به صورت کمی و کیفی مورد ارزیابی و طبقه بندی قرار گرفتند.
یافته های پژوهش: توزیع آماری و سلسله مراتب کنشها در هر دو زبان الگوی کاملاً یکسانی دارد. کنش اظهاری با بالاترین بسامد (فارسی 817 مورد و کردی 443 مورد) پرکاربردترین کنش است که نشاندهنده کارکرد اصلی و بنیادین ضربالمثلها در توصیف واقعیتها و بازنمایی جهان است. پس از آن، کنش ترغیبی قرار دارد که بازتابدهنده نقش تعلیمی و کنترل اجتماعی آنهاست. بسامد بسیار ناچیز کنش تعهدی (تنها 5 مورد فارسی و 3 مورد کردی) ثابت میکند که ماهیت ضربالمثلها کاملاً غیرشخصی است. این همسویی شگفتانگیز در توزیع کنشها، نشاندهنده اشتراکات عمیق شناختی، فرهنگی و همریشگی فکری میان متکلمان این دو زبان است؛ هرچند تفاوتهای ظریفی در بوموردها و استعاره های به کار رفته (عناصر طبیعتگرا در کردی و مفاهیم انتزاعیتر در فارسی) جهت تحقق این کنشها مشاهده میشود.
نتایج: گویش کردی سورانی برای ساختن کنشهای ترغیبی یا اظهاری، بیشتر وامدار عناصر طبیعت، کوهستان و زیست روستایی است؛ در حالی که ضربالمثلهای فارسی به دلیل تنوع تاریخی شهرنشینی و تأثیرپذیری شدید از ادبیات کلاسیک، غالباً از استعاره های انتزاعیتر یا شهریتر بهره میبرند.
کلمات کلیدی
کاربردشناسی
, نظریه کنشهای گفتاری
, جان سرل
, ضربالمثل
, زبان فارسی
, زبان کردی (سورانی).
- آقاگلزاده، فردوس. (1385)، تحلیل گفتمان انتقادی: تکوین تحلیل گفتمان در زبانشناسی، تهران: علمی و فرهنگی.
- باج، رقیه. (.1396ش.) بررسی کنشهای امری در آیات الاحکام قرآن کریم بر اساس نظریه کنش گفتار آستین (1962) و سرل (1979)، پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه سیستان و بلوچستان.
- پورمهدی، محمد، عابدی، محمدرضا، و لفتی رضا الکاکی، فرست. (1401). مطالعه ی تطبیقی دوگانه ی نیکی و بدی در امثال و حکم فارسی و کُردی. مطالعات زبان فارسی (شفای دل)، 5(9)، 99-129.
- پهلوان نژاد، محمدرضا و لیدا اصطهباناتی. (1387). بررسی کنشهای گفتاری در سخنرانی رؤسای جمهور ایران و امریکا 1385 سازمان ملل، پژوهش های زبان های خارجی (نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تبریز)، سال 51، شماره 268،پاییز و زمستان، صص.1-2
- حسینی معصوم، محمد و رادمرد، عبداله. (1394)، تأثیر بافت زمانی- مکانی بر تحلیل کنش گفتار؛ مقایسه فراوانی انواع کنشهای گفتار در سوره های مکّی و مدنی قرآن کریم، دوماهنامه جستارهای زبانی، د 6،ش 3، (پیاپی 24): 92-65.
- خیرآبادی، رضا و سامنی، سامان. (1۳95)، مقدمات زبان شناسی (با تمرکز بر رویکردهای بین رشته ای)، تهران: کتابخانه فرهنگ.
- رش احمدی، رسول و المیرا شاه مرادی، (۱۳۸۶). ضرب المثل های تعلیمی و تربیتی کُردی، مجله ی فرهنگ مردم ایران، شماره ی ۱۰.
- رمضان زاده، محمود. (1386). بررسی کنشهای گفتار در گزیده ای از نمایشنامه های معاصر فارسی، رساله دکتری. دانشگاه اصفهان.
- سجادی، علاء الدین. (۱۳8۱). میژوی ئه ده بی کوردی، چاپی یه که م سه رده شت: مه عاریف.
- شکورزاده بلوری، ابراهیم. (1389). دوازده هزار مثل فارسی و بیست و پنج هزار معادل آن ها، چاپ اول، مشهد: مؤسسه نشر آستان قدس رضوی.
- صفوی، کورش. (1379). درآمدی بر معناشناسی، چاپ اول. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
- صفوی، کورش. (1382). معنی شناسی کاربردی، تهران: همشهری
- عباسی، مهدی. (1392). بررسی کنشهای گفتاری در ترجمه ی جزء سی قرآن کریم بر اساس نظرات آستین(1962)و سرل(1969)، پایان نامه کارشناسی ارشد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه سیستان و بلوچستان - دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
- فتاحیقاضی، قادر. (1364). امثال و حکم کردی، جلد 1، تبریز، دانشگاه تبریز.
- قبادی،سمیه. (1400). بررسی کنشهای گفتاری در نمایش نامه مرگ یزدگرد بر اساس آرای سرل، نهمین همایش ملی متن پژوهی ادبی.
- کاظمی، فروغ. (1394). جستاری در نهج البلاغه از منظر نظریه زبانی کارگفت. دو فصلنامه علمی- پژوهشی صحیفه مبین، سال بیستم، شماره 55، صص 38-7.
- کاظمی، فروغ و جمشیدی، سپیده. (1395). نظریه کنشهای گفتاری در فارسی و انگلیسی، چاپ اول. تهران: داستان.
- لطفی پور، کاظم. (1372). درآمدی بر سخنکاوی، مجله زبان شناسی، سال نهم، صص: 40-9.
- مدرسی، یحیی. (1387). درآمدی بر جامعه شناسی زبان، تهران: پزوهشگاه علوم انسانی.
- نامداری، ابراهیم و عبادی، زهرا. (1396). تحلیل گفتمان بشارت در قرآن. دو فصلنامه علمی- پژوهشی پژوهش های زبانشناختی قرآن، سال ششم، شماره دوم، شماره پیاپی 12 : 236-217.
- نجفی ایوکی، علی، رسول نیا، امیر حسین و کاوه نوش آبادی، علیرضا. (1396). تحلیل متن شناسی خطبه ی شقشقیه بر اساس نظریه کنش گفتاری سرل، فصلنامه پژوهشنامه نهج البلاغه، سال پنجم، شماره 19: 17-1.