%0 Journal Article
%T بررسی تطبیقی ضرب‌المثل در زبانهای فارسی و کردی (گویش کرمانجی میانه) از دیدگاه کنشهای گفتاری سرل
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A شهیلا حمید محمد
%A یوسف شریف سعید
%D 2026
%\ 1405/01/15
%N 124
%V 19
%P 153-177
%K کاربردشناسی
%K  نظریه کنشهای گفتاری
%K  جان سرل
%K  ضرب‌المثل
%K  زبان فارسی
%K  زبان کردی (سورانی).
%X زمینه و هدف: ضرب‌المثلها بعنوان
یکی از غنیترین عناصر ادبیات شفاهی، فراتر از جملاتی با ساختار ثابت و آهنگین،
ابزارهایی کارآمد و پویا برای انتقال نیت گوینده و انجام کنشهای زبانی در
بافتارهای گوناگون اجتماعی بشمار میروند. بررسی این عبارات از منظر کاربردشناسی
میتواند زوایای پنهان ذهنیت و فرهنگ جوامع را آشکار سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل
کاربردشناختی و مقایسه ضرب‌المثلهای زبان فارسی و گویش کردی کرمانجی میانه
(سورانی) بر اساس نظریه کنشهای گفتاری جان سرل انجام شده است تا الگوی کارکردی این
عبارات در خرد جمعی دو فرهنگ مشخص گردد.

روش: این پژوهش با رویکردی
توصیفی- تحلیلی و بر پایه یک پیکره زبانی متشکل از 1813 ضرب‌المثل شامل 1190 مورد فارسی و 623 مورد کردی صورت پذیرفته است.
داده های پژوهش استخراج شده و بر اساس پنج مقوله کنش گفتاری (اظهاری، ترغیبی،
عاطفی، هشداری و تعهدی) به صورت کمی و کیفی مورد ارزیابی و طبقه بندی قرار
گرفتند. 

یافته های پژوهش: توزیع آماری و سلسله مراتب
کنشها در هر دو زبان الگوی کاملاً یکسانی دارد. کنش اظهاری با بالاترین بسامد
(فارسی 817 مورد و
کردی 443 مورد) پرکاربردترین کنش است که نشان‌دهنده کارکرد اصلی و
بنیادین ضرب‌المثلها در توصیف واقعیتها و بازنمایی جهان است. پس از آن، کنش ترغیبی
قرار دارد که بازتاب‌دهنده نقش تعلیمی و کنترل اجتماعی آن‌هاست. بسامد بسیار ناچیز
کنش تعهدی (تنها
5 مورد فارسی و 3 مورد کردی) ثابت میکند که ماهیت ضرب‌المثلها کاملاً
غیرشخصی است. این همسویی شگفت‌انگیز در توزیع کنشها، نشان‌دهنده اشتراکات عمیق
شناختی، فرهنگی و هم‌ریشگی فکری میان متکلمان این دو زبان است؛ هرچند تفاوتهای
ظریفی در بوم‌وردها و استعاره های به کار رفته (عناصر طبیعت‌گرا در کردی و مفاهیم
انتزاعی‌تر در فارسی) جهت تحقق این کنشها مشاهده میشود.

نتایج: گویش
کردی سورانی برای ساختن کنشهای ترغیبی یا اظهاری، بیشتر وام‌دار عناصر طبیعت،
کوهستان و زیست روستایی است؛ در حالی که ضرب‌المثلهای فارسی به دلیل تنوع تاریخی
شهرنشینی و تأثیرپذیری شدید از ادبیات کلاسیک، غالباً از استعاره های انتزاعی‌تر
یا شهریتر بهره میبرند.
%U https://bahareadab.com/article_id/2040