ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 1، فروردین 1405 ، شماره پی در پی 119

بررسی سبک‌شناسی لایه ای اشعار رزا جمالی

صفحه (93 - 110)
زهرا خاتمی کاشانی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : بهمن 1404

چکیده

زمینه و هدف: شعر معاصر فارسی در سه دهه اخیر شاهد ظهور شاعرانی بوده است که با گسست از سنتهای زبانی و تصویری پیشین، بنیانهای تازه ای در فرم، معنا و تجربه شعری پدید آورده اند. سروده های رُزا جمالی؛ شاعر معاصر، نه تنها در سطح زبان بلکه در لایه های عمیقتر معنا، اسطوره، ایدئولوژی و تجربه زیسته زنانگی عمل میکند. در چنین بستری، سبک‌شناسی لایه ای بعنوان یکی از روشهای نوین تحلیل متن، امکان مناسبی برای بررسی همه جانبه شعر جمالی فراهم میآورد؛ روشی که متن را نه به مثابه پیکره ای یک‌لایه، بلکه به عنوان ساختاری چندسطحی و چندمنطقی میبیند.

روش: پژوهش حاضر بر مبنای روش توصیفی - تحلیلی میکوشد نشان دهد که چگونه لایه های آوایی، بلاغی و ایدئولوژیک در شعر او درهم‌تنیده اند و چه نوع زیباشناسی جدیدی را پدید میآورند.

یافته های پژوهش: از یافته های پژوهش میتوان به این اشاره کرد که در لایه آوایی سروده های رزا جمالی، شکست ریتم، جابه جایی تکیه ها و موسیقی موقعیتی، به شعر کیفیتی گسسته اما سیال میدهد. لایه بلاغی در شعر او بر آشنایی‌زدایی، استعاره های چندبرداشتی، تصویرسازیهای چندکانونی و بازیهای نشانه ای استوار است. و سرانجام، لایه ایدئولوژیک ـ که مهمترین وجه تمایز شعر جمالی است ـ از طریق بازخوانی اساطیر زنانه، احضار بدن، نقد ساختارهای پدرسالارانه و بازآفرینی تجربه زنانه، شعری چندصدایی و معترض خلق میکند.

نتایج: برآیند این تحلیل نشان میدهد که سبک شعری جمالی حاصل هم‌افزایی هم‌زمان لایه هاست: یعنی سبکی که نه از سطح آوا آغاز میشود و نه در سطح بلاغت پایان مییابد، بلکه شبکه ای پیچیده از روابط ادبی و ایدئولوژیک است که معنا را در حرکت، گسست، بازتاب و بازسازش تولید میکند.

کلمات کلیدی
سبک‌شناسی لایه ای , رُزا جمالی , زبان شعر , بلاغت , ایدئولوژی.