ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 8، آبان 1405 ، شماره پی در پی 126

سبک‌شناسی تصویرسازیهای شعری در تشبیهات عنصری

صفحه (139 - 158)
آسیه قوامی ، مهدی رضایی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : اردیبهشت 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : مرداد 1405

چکیده

زمینه و هدف: عنصری بلخی بعنوان یکی از برجسته ترین نمایندگان سبک خراسانی در قرن چهارم هجری، شاعری است که شعر او در تلاقی سه عنصر بنیادینِ قدرت زبانی، تخیل تصویری و انسجام ساختاری شکل میگیرد و تشبیه، بویژه در گونه های مرکب و گسترده آن، نقشی محوری در سازماندهی جهان شعری او ایفا میکند. پژوهش حاضر با رویکردی سبک‌شناختی و تحلیلی، به بررسی سازوکارهای تصویرسازی شعری در تشبیهات قصاید عنصری میپردازد. مسأله اصلی این پژوهش آن است که تشبیهات در شعر عنصری صرفاً ابزار آرایش زبانی یا تزیین بلاغی نیستند، بلکه بمثابه سازوکاری پویا، در تولید معنا، ایجاد حرکت تصویری و القای دگرگونیهای طبیعت، تاریخ و قدرت سیاسی عمل میکنند.

روش: این تحقیق با تکیه بر روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره گیری از مبانی سبک‌شناسی ادبی، به واکاوی شیوه های تصویرپردازی در تشبیهات عنصری میپردازد. و نشان میدهد که چگونه شاعر با استفاده از تشبیه های مرکب، جان‌بخشی به عناصر طبیعت و پیوند دادن حرکت طبیعی با کنش انسانی، جهانی سرشار از پویایی و تحول می‌آفریند.

یافته های پژوهش: تشبیهات در شعر عنصری بر اساس پیوند تصاویر از طریق عناصر حسی (رنگ، بو، حرکت، نیرو) عمل میکنند. این تشبیه ها واحد منفرد نیستند، بلکه نظامی منسجم در سطح بیت و قصیده را تشکیل میدهند.

نتیجه گیری: تشبیه در شعر عنصری کارکردهای اساسی هدایت معنا، ایجاد پویایی تصویری، تبدیل مفاهیم انتزاعی به حسّی و طبیعی جلوه دادن اقتدار ممدوح را دارد. این تشبیهات نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری معماری معنایی شعر، انسجام تصویری و تثبیت گفتمان مدح دارد و یکی از مهمترین مؤلفه های هویت سبکی او بشمار می‌آید.

کلمات کلیدی
عنصری , سبک خراسانی , تصویرسازی شعری , تشبیه , قصیده.