ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 6، شهریور 1405 ، شماره پی در پی 124

جایگاه سبکی غم و اندوه در اشعار ملا طاهری نایینی

صفحه (307 - 322)
علیرضا بافرانی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : تیر 1405

چکیده

زمینه و هدف : رابطۀ میان «عاطفه غم» و «تصویرسازی» ، یکی از عمیقترین و بنیادیترین پیوندهای زیبایی‌شناسی در ادبیات فارسی است. غم در شعر فارسی تنها یک حالت روانی نیست، بلکه «موتور محرّک» بسیاری از تصاویر خلاقانه، نمادها و استعاره هاست. غلیان احساس و عاطفه بر روح هنرمند به همراه تجربه های روحی و زیستی او زمینۀ شکل گیری اثر هنری را مهیا میکند و او را به سرودن، خلق کردن و ایجاد اثر هنری وا میدارد. از جمله دوره های شعری فارسی که می توان از آن به دوره و سبک خاص در تاریخ ادبیات فارسی یاد کرد ، دوره هندی یا اصفهانی است. دورانی که اگر چه نمود و جلوۀ گسترده اش را باید در خارج از مرزهای ایران و دربار گورگانیان هند جستجو کرد ؛ اما در داخل ایران نیز شعرای بی شماری را هم از دربار و هم از کوچه و بازار به یادگار گذاشته است. از جمله این شعرا که دیوان و آثار او به زیور طبع آراسته شده ملا طاهری نایینی است. او که شهرت و آوازۀ بعضی از شعرهایش از خود او بیشتر است، از جمله شاعرانی است که با استفادۀ گسترده از عاطفۀ غم و اندوه به غنای شعر خود افزوده است.

روش ها : این پژوهش به روش نظری و تحلیل کمی و کیفی و با ارائۀ نمونه هایی از اشعار ملا طاهری بر آن است تا با بررسی کمی و کیفی عاطفۀ غم و اندوه به نقش و جایگاه آن در بعد زیبایی شناسی و تصویرگری آن بپردازد.

یافته ها : بررسی‌ها نشان میدهد که ملا طاهری به منظور انتقال این عاطفه از تمهیداتی متناسب با احساس غم و اندوه، فضا سازی ، تناسب موسیقایی و وزنی و کاربرد شگردهای متنوّع بلاغی بهره جسته است.

نتیجه گیری : عاطفۀ غم و اندوه و وابسته های آن در تصویرسازی شعر ملا طاهری نمود چشمگیری دارد و در قالب تصویرهای خیال، ترکیب‌های شاعرانه، تکرارهای موسیقایی و نیز تضاد و تناقض‌های شاعرانه جلوه گر شده است. مجموع این مولفه ها می تواند از جمله دلایل ماندگاری و تاثیرگذاری شعر ملاطاهری و تا حدودی تشخّص سبکی او نیز به شمار رود.

کلمات کلیدی
سبک , ملا طاهری , غم و اندوه , تصویرگری