- تعداد نمایش : 23
- تعداد دانلود : 167
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2004
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8178
سال : 19
شماره : 4
شماره پی در پی : 122
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 4،
،
شماره پی در پی 122
پژوهشی در سطح فکری داستان سیاوش؛ تحلیل داستان بر اساس روانشناسی انسانگرا
صفحه
(47
- 66)
محمد آهی (نویسنده مسئول)، خلیل توکلی صالح
تاریخ دریافت مقاله
: بهمن 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اردیبهشت 1405
چکیده
زمینه و هدف: شاهنامۀ فردوسی به عنوان گنجینه ای بیبدیل از فرهنگ ایرانی، حاوی قهرمانانی است که بازتابدهندۀ آرمانهای اخلاقی و روانشناسانۀ جامعۀ خود هستند. در این میان، داستان سیاوش از تراژیکترین و نمادینترین روایتهای این حماسه به شمار میرود. با توجه به رویکرد روانشناسی انسانگرا در تبیین ظرفیتهای ذاتی انسان برای رشد و معنابخشی به زندگی، هدف این پژوهش تحلیل شخصیت و سرنوشت سیاوش بر اساس اصول این مکتب، به ویژه مفهوم محوری «خودشکوفایی» آبراهام مزلو است. پرسش اصلی آن است که آیا سیاوش در مواجهه با چالشهای پیچیدۀ زندگی به مرحلۀ متعالی خودشکوفایی دست یافته است یا خیر.
روشها: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کیفی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعۀ مستقیم و گزینشی ابیات روایت سیاوش در شاهنامه گردآوری و با تکیه بر چارچوب نظری روانشناسی انسانگرا (نظریات مزلو، راجرز و فرانکل) تحلیل شد. معیار سنجش، تطبیق نظاممند رفتارها، گفتارها و تصمیمات سیاوش با هفت مؤلفه اصلی خودشکوفایی شامل رفتار اخلاقی، خلاقیت، مسئولیتپذیری، اراده آزاد، واقعگرایی، توانایی حل مسئله و لذت بردن از زندگی بوده است.
یافته ها: تحلیلها نشان میدهد سیاوش پس از تربیت متعادل در دامان رستم و تأمین نیازهای پایه ای، به طور طبیعی وارد مسیر رشد متعالی میشود. او در تمامی بحرانهای سرنوشتساز (از رد پیشنهاد سودابه و گذر داوطلبانه از آتش تا انتخاب صلحآمیز و پذیرش شهادت) همواره بر اساس اصالت، خرد و وجدان اخلاقی عمل کرده و مؤلفه های هفتگانه را به وضوح بروز داده است. کشمکشهای روانی او نه تنها مانع پیشرفت، بلکه محرکی پویا برای دستیابی به خودِ حقیقی و پایبندی به ارزشهای برتر بوده است.
نتیجه گیری: بر اساس یافته ها، سیاوش نمونه ای شاخص از فرد خودشکوفا در روانشناسی انسانگراست. او با غلبه بر فشارهای محیطی، با اراده ای آگاهانه و مسئولانه مسیر اخلاقی خویش را برگزید و به بالاترین سطح کمال شخصیت دست یافت. شهادت او نه نشانه شکست، بلکه اوج تعالی روحی و تجلی کامل ظرفیتهای بالقوه انسانی اوست.
کلمات کلیدی
فردوسی
, سیاوش
, روانشناسی انسانگرا
, خودشکوفایی.
- اسلامی ندوشن، محمد علی (1401). زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه، تهران. نشرشرکت سهامی انتشار.
- اقبالی، ابراهیم، قمری گیوی، حسین، مرادی، سکینه (1386) تحلیل داستان سیاوش بر پایه نظرات یونگ. فصلنامه پژوهشی زبان وادبیات فارسی. ش 8، ص29.
- انسانی، شهلا (1395). شاهنامه به نثر، تهران. نشر پارامیس.
- آیدنلو، سجاد (1390). از اسطوره تا حماسه، تهران. نشر سخن.
- آذر پیرا،محسن،اردستانی رستمی، حمید رضا، امامی، نصرالله و خردمند پور،مسعود (1401 ) . بررسی و تحلیل ساختاری انسانگرایی در شخصیت های اساطیر فانتزی منظومه های حماسی بهمن نامه و فرامرز نامه منطبق با نظریه خودشکوفایی آبراهام مزلو دوره 19 . شماره 45 .صفحات 7-26 .
- جلیلی، فرخ رو (1399). نقد و تحلیل روان شناختی شخصیت سیاوش، بیرجند. همایش منطقه ای جایگاه تربیت در شعر و ادب فارسی.
- حمیدیان، سعید (1372). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی، تهران. نشر مرکز.
- خسروی، اشرف، طغیانی، اسحاق (1389) تحلیل روانکاوانه سودابه و رودابه . زبان وادبیات فارسی. شماره 21، ص43.
- دوستخواه، جلیل (1380). حماسه ایرانی، یادمانی از فراسوی هزاره ها. تهران. نشر آگاه.
- راجرز، کارل (1384) روان درمانی مراجع محور. ترجمه: سیما امامی، تهران. نشر دستان.
- روزبه، محمد رضا و دانیاری، کیانوش (1393). تحلیلی روانشناسانه از داستان سیاوش برمبنای الگوی ساختار ذهنی فروید. مقاله 4، دوره 10، شماره 34
- شمیسا، سیروس (1383). نقد ادبی. چاپ چهارم. تهران: نشر فردوس.
- فردوسی، حکیم ابوالقاسم (1386). شاهنامۀ فردوسی به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران: نشر کانون فردوسی.
- مزلو، آبراهام (1380) انگیزش و شخصیت. ترجمه: احمد رضوانی، تهران. انتشارات نشروپژوهش.
- نامداری، محمدو رضایی، مهدی (1402). سیاوش شخصیّتی شکوفا بر اساس نظریه مزلو – شماره 59، ص72.
- نصرالهی، یدالله و جنگلی، عاطفه (1392). بررسی روان شناختی داستان سیاوش. دوره 66 شماره 227. صفحات 137 – 16.
- هال، کالوین (1348). مبانی روانشناسی فروید. ترجمه ایرج نیک آیین چاپ اول. تهران: نشر غزالی. میزیاک، هنریک (1380). تاریخچه و مکاتب روانشناسی. ترجمه احمد رضوانی . مشهد.آستان قدس.
- سرامی،قدمعلی (1387). داستان سودابه و سیاوش از منظری دیگر و فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی .دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب . سال چهارم . شماره 13 .