- تعداد نمایش : 43
- تعداد دانلود : 37
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1993
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .19 .8156
سال : 19
شماره : 3
شماره پی در پی : 121
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 3،
،
شماره پی در پی 121
نظریه دلبستگی در تذکره الاولیا: بازخوانی نسبت مرید و مراد در مرز خوف و رجای روانشناسی دین
صفحه
(115
- 131)
محمدامین عزیزپور ، فاطمه مدرسی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: دی 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: فروردین 1405
چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش با تمرکز بر متون عرفانی کلاسیک، به بررسی نسبت میان نظریه دلبستگی در روانشناسی دین و الگوی رابطه مرید و مراد در کتاب تذکره الاولیای عطار نیشابوری میپردازد. زمینه شکلگیری این مطالعه توجه روزافزون پژوهشهای معاصر به کاربست نظریه های روانشناختی در تحلیل تجربه های دینی و عرفانی است؛ ازاینرو هدف اصلی پژوهش، بازخوانی رابطه عاطفی و تربیتی میان مرید و مراد در چارچوب مفاهیم خوف و رجا و تبیین آن بر اساس نظریه دلبستگی است.
روشها: این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با بهره گیری از تحلیل محتوای حکایات منتخب تذکرهالاولیا صورت گرفته است.
یافته ها: یافته های تحقیق نشان میدهد که در روایتهای عطار، مراد اغلب به منزله «پایگاه امن» برای مرید عمل میکند و تجربه های خوف و رجا به عنوان سازوکارهایی برای تنظیم هیجانی، تعمیق اعتماد معنوی و شکلگیری هویت سلوکی سالک نقش دارند.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که میتوان رابطه مرید و مراد را نمونه ای از الگوی دلبستگی معنوی دانست که در آن ترس از دوری و امید به قرب الهی به طور همزمان فرایند رشد معنوی را هدایت میکنند.
کلمات کلیدی
نظریه دلبستگی
, تذکره الاولیا
, مرید و مراد
, خوف و رجا
, روانشناسی دین
, عطار نیشابوری.
- ابنعربی، محییالدین. الفتوحات المکیه. بیروت: دارالفکر، بیتا.
- آذربایجانی، مسعود. (1392)، روانشناسی دین. تهران: سمت.
- اشکانی، صغری، (1402)، مروری بر مفهوم شناسی دلبستگی، سبکهای دلبستگی و ماهیت پذیرش اجتماعی، رویکردی نو بر آموزش کودکان سال 5 پاییز، شماره 3.
- بالبی، جان. (۱۳۸۸). فقدان: اندوه و افسردگی، ترجمه مهدی قراچه داغی. تهران: نشر سخن.
- بالبی، جان. (۱۳۹۰). دلبستگی، ترجمه مهدی قراچه داغی. تهران: نشر سخن.
- بالبی، جان. (۱۳۹۲). جدایی: اضطراب و خشم، ترجمه مهدی قراچه داغی. تهران: نشر سخن.
- خوری، پروانه، (1401)، اصطلاحات عرفانی «خوف» و «رجا»، پژوهشنامه اورمزد، شماره 58.
- سادات غفوری، عفت، (1395)، نقش عنصر گفتگو در رابطه مرید و مراد بر مبنای نظریه سازنده گرایی در منطق الطیر عطار، نشریه فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، شماره 45.
- عطار نیشابوری، فریدالدین. (1390)، تذکره الاولیا. تصحیح: بدیعالزمان فروزانفر. تهران: انتشارات سخن.
- غزالی، ابوحامد. (1382)، احیاء علومالدین. ترجمه و تحقیق: احمد آرام. تهران: نشر علمی فرهنگی.
- کاسیدی، جود. (۱۳۹۳). نظریه دلبستگی در گستره رشد: مبانی، پژوهش و کاربردها، ترجمه حمیدرضا شاهیبراتی و همکاران. تهران: انتشارات رشد.
- کوبی، ماریو. (۱۳۸۹). روانشناسی سلوک معنوی: تحلیلی بر رابطه دین و روان، ترجمه محمدرضا سنگری. تهران: انتشارات سروش.
- ملاصدرا (صدرالدین شیرازی). (1375)، الحکمه المتعالیه فی الأسفار الأربعه العقلیه. قم: مؤسسه مطالعات اسلامی.
- منصف سالومه، قاسمی، (1400)، نقش اضطراب و اجتناب دلبستگی در نظریه ذهن و حافظه شرح حال، نشریه روان شناسی تحولی، دوره 17، شماره67.
- مین، ماری. (۱۳۸۵). «دلبستگی آشفته و بازنماییهای ذهنی رابطه»، ترجمه و گردآوری در: مجموعه مقالات روانشناسی تحولی. تهران: انتشارات دانشگاهی.
- هجویری، علی بن عثمان. (1389)، کشفالمحجوب. تصحیح: محمد معین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران،
- نصر، سیدحسین. (1384)، اسلام و تنگنای انسان متجدد. ترجمه: احمد آرام. تهران: سروش.