- تعداد نمایش : 68
- تعداد دانلود : 78
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1943
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8044
سال : 18
شماره : 12
شماره پی در پی : 118
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 12،
،
شماره پی در پی 118
بررسی« منظومه شیرین و خسرو» امیرخسرو دهلوی با رویکرد سبکشناسی انتقادی جفریز
صفحه
(29
- 50)
سیدعلی سهرابی ، طاهره ایشانی (نویسنده مسئول)، زهرا پارساپور
تاریخ دریافت مقاله
: شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آذر 1404
چکیده
زمینه و هدف: سبکشناسی انتقادی جنبه های نیرومند دو روش سبکشناسی و تحلیل گفتمان انتقادی را ترکیب میکند تا ایدئولوژی را در ژرفساخت نوشتارها و گفتارهای روزمره کشف نماید. این رویکرد ازطریق ترکیب «زبانشناسی» و «تحلیل گفتمان انتقادی» سعی در تحلیل نحوه بازتولید گفتمان قدرت از طریق بازخوانی ایدئولوژی پنهان در متون ادبی دارد.
روشها: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و همچنین آماری و با استفاده از ابزارهای ده گانه جفریز به تحلیل ساختارهای زبانی، کنشها، و روابط قدرت در این اثر پرداخته تا نشان دهد چگونه زبان و ادبیات میتوانند ایدئولوژیهای پنهان و ارزشهای اجتماعی را بازنمایی کنند.
یافته ها: از میان مؤلفه های سبکشناسی انتقادی، «بازنمایی کنشها، رخدادها و فرآیندهای اسنادی» به عنوان بارزترین ویژگی سبکی این اثر بیشترین کاربرد را دارد. این امر نه تنها نشاندهنده دینامیسم زبانی شعر امیرخسرو است، بلکه منعکسکننده ساختار روایتمحور، تمرکز بر کنشگری شخصیتها و نیز برجسته سازی وضعیتهای روانی و اجتماعی آنان است. بازنمایی زمان، مکان و جامعه در رتبه دوم قرار میگیرد. فراوانی بالای این ابزار در این منظومه در پیوند با احساسات یا رخدادهای عاطفی، بازنماییها ساختار قدرت، مرکزیت و مرزگذاری فرهنگی و تصویری از سلسله مراتب اجتماعی و اقتدار مطلق و ابزاری برای تثبیت نظم طبقاتی و مقبولیت آن است. ابزار اولویتبندی نیز در منظومه دهلوی با درصد بالایی به کار رفته که نشاندهنده گرایش دهلوی به تثبیت نظام ارزشی سلسله مراتبی و تقابلمحور است. تحلیل سبکشناختی منظومه شیرین و خسرو از منظر ابزار «معانی ضمنی و فرض و دلالت» نشان میدهد. که شاعر با چینش آگاهانه واژگان، تقدم و تأخر عناصر جمله، حذف عوامل و تمرکز معنا، توانسته است پیامهای ظریف و معنادار را به صورت غیرمستقیم به مخاطب منتقل کند. این ابزار، به ویژه در ایجاد فضای احساسی، القای پیامهای ایدئولوژیک یا تقویت جایگاه شخصیتها کاربرد چشمگیری داشته است.
نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که شاعر از زبان برای ایجاد گفتمانهای خاص خود بهره برده، با رویکردی چندصداییتر، از ابزارهایی نظیر دیالوگهای متنوع، توصیفای عمیق احساسی، و کنشهای انسانی برای ایجاد فضایی پیچیده تر و واقعیتر استفاده میکند. او شخصیتها را در موقعیتهای چندبعدی قرار میدهد و به بازنمایی عواطف و کنشهای انسانی میپردازد.
کلمات کلیدی
سبکشناسی انتقادی
, لسلی جفریز
, ایدئولوژی
, منظومه شیرین و خسرو
, امیرخسرو دهلوی
- آشوری،داریوش. (1393). «دانشنامه سیاسی». تهران: مروارید
- جعفریان, زهرا و اسکویی, نرگس. (1399). «سبکشناسی انتقادی «تاریخ الوزراء». مطالعات زبانی و بلاغی. 11(22), 109-136.
- جفریز،لسلی.(1402).«سبکشناسی انتقادی». ترجمه علیرضا نبیلو و فرشته دادخواه. ج شومیز، چ 1، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- حدیث، سپیده یگانه و مهین پناهی،(1399).«سبکشناسی لایه ای غزلیات سلمان ساوجی(لایه های نحوی و واژگانی)». دوفصلنامه علمی بلاغت کاربردی و نقد بلاغی، دوره 5، ش 2، صص28-11.
- حمیدیان، سعید،(1388). «آرمانشهر زیبایی گفتارهایی در شیوه بیان نظامی»، تهران: علم و دانش
- درپر،مریم،(1391). «سبکشناسی انتقادی رویکردی نوین در بررسی سبک بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی»،فصلنامه علمی-پژوهشی نقد ادبی، ش17،صص62-17.
- دهلوی، امیرخسرو، (1362). «خمسه(مقدمه و تصحیح از امیر احمد اشرفی)»، تهران: شقایق.
- شارما، سونیل، (1399). «امیرخسرو دهلوی شاعر شاهان و صوفیان»، تهران: نشر نامک
- فتوحی محمود، (1390). «سبک شناسی( نظریه ها،رویکردها و روشها)»، تهران: انتشارات سخن.
- دُرپر، مریم،.(1391). «سبکشناسی انتقادی؛ رویکردی نوین در بررسی سبک بر اساس تحلیل گفتمان انتقادی»، فصلنامه نقد ادبی سال پنجم، شماره ،صص62-37.17
- یزدانی،سوسن،روحانی،مسعود، و رحماناف، عبدالجبار.(1391).«بررسی جنبه های تاریخی دو منظومه غنایی«خسرو وشیرین » نظامی و «شیرین و خسرو » امیر خسرو دهلوی»فصلنامه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،ش19، صص 186-167.
- سایت گنجور