%0 Journal Article
%T بررسی« منظومه شیرین و خسرو» امیرخسرو دهلوی با رویکرد سبک‎شناسی انتقادی جفریز
%J  ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A سیدعلی سهرابی
%A طاهره ایشانی
%A زهرا پارساپور
%D 2026
%\ 1404/06/21
%N 118
%V 18
%P 29-50
%K سبکشناسی انتقادی
%K  لسلی جفریز
%K ایدئولوژی
%K  منظومه شیرین و خسرو
%K  امیرخسرو دهلوی
%X زمینه و هدف: سبکشناسی انتقادی جنبه های نیرومند دو روش سبکشناسی
و تحلیل گفتمان انتقادی را ترکیب میکند تا ایدئولوژی را در ژرفساخت نوشتارها و
گفتارهای روزمره کشف نماید. این رویکرد ازطریق ترکیب «زبانشناسی» و «تحلیل گفتمان
انتقادی» سعی در تحلیل نحوه بازتولید گفتمان قدرت از طریق بازخوانی ایدئولوژی
پنهان در متون ادبی دارد.

روش‌ها: این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و همچنین آماری و با استفاده از
ابزارهای ده گانه جفریز به تحلیل ساختارهای زبانی، کنشها، و روابط قدرت در این اثر
پرداخته تا نشان دهد چگونه زبان و ادبیات میتوانند ایدئولوژیهای پنهان و ارزش‌های
اجتماعی را بازنمایی کنند.

یافته ها: از میان مؤلفه های سبکشناسی انتقادی، «بازنمایی کنشها، رخدادها و
فرآیندهای اسنادی» به عنوان بارزترین ویژگی سبکی این اثر بیشترین کاربرد را دارد.
این امر نه تنها نشان‌دهنده دینامیسم زبانی شعر امیرخسرو است، بلکه منعکس‌کننده
ساختار روایت‌محور، تمرکز بر کنشگری شخصیتها و نیز برجسته سازی وضعیتهای روانی و
اجتماعی آنان است. بازنمایی
زمان، مکان و جامعه در رتبه دوم قرار میگیرد. فراوانی بالای این ابزار در این
منظومه در پیوند با احساسات یا رخدادهای عاطفی، بازنماییها ساختار قدرت، مرکزیت و
مرزگذاری فرهنگی و تصویری از سلسله مراتب اجتماعی و اقتدار مطلق و ابزاری برای
تثبیت نظم طبقاتی و مقبولیت آن است. ابزار
اولویتبندی نیز در منظومه دهلوی با درصد بالایی به کار رفته که نشان‌دهنده گرایش
دهلوی به تثبیت نظام ارزشی سلسله مراتبی و تقابل‌محور است. تحلیل سبکشناختی منظومه شیرین و خسرو از منظر ابزار «معانی ضمنی و
فرض و دلالت» نشان میدهد. که شاعر با چینش آگاهانه واژگان، تقدم و تأخر عناصر
جمله، حذف عوامل و تمرکز معنا، توانسته است پیامهای ظریف و معنادار را به صورت
غیرمستقیم به مخاطب منتقل کند. این ابزار، به ویژه در ایجاد فضای احساسی، القای
پیامهای ایدئولوژیک یا تقویت جایگاه شخصیتها کاربرد چشمگیری داشته است.

نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که شاعر از زبان برای ایجاد گفتمانهای خاص
خود بهره برده، با رویکردی چندصداییتر، از ابزارهایی نظیر دیالوگهای متنوع، توصیف‌ای
عمیق احساسی، و کنشهای انسانی برای ایجاد فضایی پیچیده تر و واقعیتر استفاده
میکند. او شخصیتها را در موقعیتهای چندبعدی قرار میدهد و به بازنمایی عواطف و
کنشهای انسانی میپردازد.
%U https://bahareadab.com/article_id/1943