- تعداد نمایش : 13
- تعداد دانلود : 14
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1938
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8045
سال : 18
شماره : 11
شماره پی در پی : 117
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 11،
،
شماره پی در پی 117
نفی کلان روایتها از دیدگاه لیوتار در آثار پست مدرنیستی محمّدرضا کاتب
صفحه
(233
- 255)
شیرین بهبودیان ، پروانه عادلزاده (نویسنده مسئول)، کامران پاشایی فخری
تاریخ دریافت مقاله
: شهریور 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آذر 1404
چکیده
زمینه و هدف: ژان فرانسوا لیوتار از جمله نظریّه پردازان برجسته پست مدرنیسم در دوران معاصر است که شاخصه ها و مؤلفه های قابل توجّهی را برای آثار پست مدرنیستی مطرح نمود. لیورتار با ارائه طرح فروپاشی و برافتادن کلان روایتها و نفی و طرد آنها، مبانی نظریّه خویش را پایه ریزی کرد. در این پژوهش بدنبال بحث و بررسی نفی کلان روایتها در آثار داستانی یکی از نویسندگان مطرح پست مدرنیسم در ایران یعنی محمّدرضا کاتب هستیم تا شاخصه های اساسی نفی کلان روایت را در رمانهای برجسته او مورد ارزیابی قرار دهیم.
روش مطالعه: این جستار بشیوه توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و با تکیه بر نظریّه ادبی معاصر در خصوص نفی کلان روایت از لیوتار در گزیده ای از آثار پست مدرنیستی محمّدرضا کاتب از نویسندگان معاصر انجام خواهد شد.
یافته های پژوهش: یافته های پژوهش نشان میدهد که ادبیّات و آثار داستانی معاصر میتواند بمثابه یک متن فلسفی، کلان روایتها را نفی و طرد کند؛ چنانکه در آثار داستانی محمّدرضا کاتب شاخصه های اصلی نفی کلان روایت با تأکید بر عدم قطعیّت و نفی هرگونه پیش فرض قابل مشاهده است.
نتایج پژوهش: در رمانهای محمّدرضا کاتب ساختار روایت در جهت نفی کلان روایتها، منطبق با الگوی لیوتار قابل مشاهده است. حضور مؤلفه هایی چون عدم قطعیّت، تعلیق، شک و تردید نسبت به حقیقت تثبیت شده، فروپاشی و عدم انسجام هویّتی و تکثّر معنا نشان میدهد که محمّدرضاکاتب، جهان داستانی خود را بر پایه بی اعتباری کلان روایتها بنیان نهاده است.
کلمات کلیدی
ادبیّات معاصر
, محمّدرضا کاتب
, رمان پست مدرن
, نفی کلان روایت
, لیوتار.
- ابویسانی. حسین (1391). پست مدرنیسم در متن ادبی کولاج. مجله زبان و ادبیّات عربی. شماره 7. سال 4. صص 1 ـ 26.
- احمدی. بابک (1387).ساختار و تأویل متن. چاپ سوم. تهران: مرکز، ص 377.
- _________ (1393). مدرنیته و اندیشه انتقادی. تهران: مرکز، صص 476 ـ 477.
- بهرمانی. سهیلا (1400).«گفتمان بصری پست مدرنیستی در آراء لیوتار با نگاهی به آثار دوشان». مجله علمی پژوهشهای فلسفی دانشگاه تبریز. سال 15. شماره 37. صص 450 ـ 468.
- بینیاز. فتح الله (1383). قصری در تار و پود تنهایی. تهران: قصیده سرا، ص 134.
- پاینده. حسین (1381). گفتمان نقد. تهران: روزنگار، صص 81 ـ 82.
- پین. مایکل (1382). فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته. ترجمه: پیام یزدانجو. تهران: نشر مرکز، ص 193.
- تدینی. منصوره (1388). پسامدرنیسم در ادبیّات داستانی ایران. تهران: نشر علم، صص 36 ـ 38.
- جباری امیری. فاطمه و دیگران (1402). «سبک شناسی آثار منیرو روانیپور از منظر پست مدرنیسم». نشریه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دوره 16. شماره پیاپی 84. صص 77 ـ 93.
- جمالی. علی و دیگران (1400). «ساخت و واسازی اَبَر روایتها در آثار مارتین لوئیس امیس: رویکردی لیوتاری». مطالعه ادبیّات تطبیقی. سال پانزدهم. شماره ۵۹. صص 357 ـ 374.
- حقیقی. شاهرخ (1387). گذر از مدرنیته: نیچه، فوکو، لیوتار، دریدا. تهران: مؤسسه انتشارات آگاه، صص 36 ـ 34 ـ 33.
- رامیننیا. مریم و دیگران (1402).«چند پارگی و تزلزل هویّت و روایت در رمانهای محمّدرضا کاتب». فصلنامه علمی پژوهشی زبان ادبیّات فارسی. شماره شصت و نهم. صص 55 ـ 79.
- ربانی. تورج و دیگران (1402). «مطالعه ای بر رخداد و ناسینما در اندیشه لیوتار». نشریه علمی باغ نظر. 30 (126). صص 61 ـ 68.
- رشیدیان. عبدالکریم (1393). فرهنگ پسامدرن. تهران: نشر نی، ص 498.
- رضایی. رضا و باقری. حسین (1403). «واکاوی عناصر گفتمان ادبی پست مدرن با تکیه بر انگاره های ژان فرانسوا لیوتار : تحلیل داستان دو بلدرچین از محمّدرضا صفدری». نقد و نظریّه ادبی. سال نهم. شماره اول. پیاپی 18. صص 125 ـ 149.
- صفوی. کوروش (1382). معنیشناسی کاربردی. تهران: همشهری، ص 96.
- قنادان. رضا (1394).جای خالی معنا: مدرنیسم و پسامدرنیسم. تهران: مهر ویستا، ص 68.
- کاتب. محمّدرضا (1370). پری در آبگینه. تهران: لک لک.
- ____________ (1381). پستی. تهران: نیلوفر.
- ____________ (1388). آفتاب پرست نازنین. تهران: هیلا.
- ____________ (1389). وقت تقصیر. چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
- ____________ (1392). بال زنها. تهران: هیلا.
- ____________ (1400). رام کننده. چاپ چهارم. تهران: نشر چشمه.
- ____________ (1403 ب). بی ترسی. چاپ پنجم. تهران: ثالث.
- ____________ (1403). هیس: مائده؟ وصف؟ تجلّی. چاپ یازدهم. تهران: ققنوس.
- کریمی. فرزاد (1398). تحلیل سوژه در ادبیّات داستانی پسامدرن ایران. تهران: روزنه.
- لاج. دیوید (1374). نظریّه رمان. ترجمه: حسین پاینده. تهران: نظر، ص 159.
- لیوتار. ژان فرانسوا (1381). وضعیّت پست مدرن: گزارشی درباره دانش. ترجمه: حسینعلی نوذری. تهران: گام نو، ص 54. 199.
- _____________ (1387). وضعیّت پست مدرن؛ گزارش درباره دانش. ترجمه: حسینعلی نوذری. تهران: صص 199 ـ 198.
- _____________ (1401). تعریف پسامدرن. ترجمه: کتایون شهپر راد. تهران: کتاب آبان، صص 36 ـ 38 ـ 49.
- مالپاس. سایمون (1388). ژان فرانسوا لیوتار. ترجمه: بهرنگ پورحسینی. تهران: مرکز، صص 37 ـ 58 ـ 51 ـ 49.
- ___________ (1389). پسامدرن. ترجمه: بهرام بهین. تهران: ققنوس، ص 117.
- مرادیان. صفورا (1397). مطالعه نظریّه کلان روایت و منطقشکنی در اندیشه ژان فرانسوا لیوتار در هنر معاصر ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته نقاشی. تهران: دانشکده هنر. دانشگاه الزهر، ص 30.
- مک هیل. برایان (1403). داستان پسامدرنیستی. ترجمه: علی منصوری. چاپ سوم. تهران: ققنوس. ص 179.
- مهندس پور. فرهاد (1390). زنانگی و روایتگری در هزار و یک شب. تهران: نشر نی، ص 88.
- میرعابدینی. حسن (1386). صد سال داستاننویسی در ایران. 2جلد. تهران: چشمه، 1453.
- نجومیان. امیرعلی (1385). درآمدی بر پست مدرنیسم در ادبیّات. تهران: رسش، ص 21.
- یعقوبی جنبه سرایی. پارسا و دیگران (1394). «وجوه عنصر سبکی تناقض در رمانهای پسامدرن فارسی بر مبنای آثار براهنی، روانی پور؛ خسروی و کاتب». نشریه پژوهشهای ادبی. شماره 49. صص 125 ـ 150.