- تعداد نمایش : 34
- تعداد دانلود : 41
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1926
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .8018
سال : 18
شماره : 10
شماره پی در پی : 116
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 10،
،
شماره پی در پی 116
سبکشناسی آوایی و واژگانیِ توصیف شخصیتهای داستان سیاوش در شاهنامۀ فردوسی
صفحه
(273
- 289)
لیلا عارفی ، حسنعلی عباسپور اسفدن (نویسنده مسئول)، محمدعلی خالدیان
تاریخ دریافت مقاله
: مرداد 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آبان 1404
چکیده
زمینه و هدف: شاهنامۀ فردوسی نه تنها گنجینه ای از حماسه و تاریخ اسطوره ای ایران است، بلکه نظامی زبانی و موسیقایی در خدمت بازنمایی شخصیتها و عواطف انسانی را در خود نهفته دارد. داستان سیاوش یکی از برجسته ترین بخشهای این اثر است که در آن فردوسی با بهره گیری از عناصر آوایی، واژگانی و موسیقایی، تصویری زبانی و هنری از شخصیتهایی چون سیاوش، سودابه، کیکاووس، رستم، گرسیوز و افراسیاب ارائه میدهد.
روشها: پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی و بر پایۀ روش سبکشناسی ساختارگرا، شیوۀ زبانپردازی فردوسی را در خلق و توصیف شخصیتها بررسی کند. در این پژوهش، تمرکز اصلی بر چگونگی تأثیر آوا و واژه در شکلدهی به چهرۀ اخلاقی، حماسی و تراژیک قهرمانان و ضدقهرمانان داستان است.
یافته ها: فردوسی در داستان سیاوش، با بهره گیری از آهنگ کلمات، هماهنگی آوایی و گزینش واژگان دقیق و عاطفی، توانسته لایه های درونی شخصیتها را نه تنها از راه کنشهای بیرونی بلکه از طریق موسیقی درونی زبان آشکار کند. واجآراییهای نرم، تکرار واکه های بلند و واژه های خوشصدا در وصف سیاوش، تصویری از پاکی، نجابت و لطافت روح او میسازد و در مقابل، کاربرد واجهای انفجاری و واژگان سنگین در وصف افراسیاب و سودابه، بار عاطفی منفی و خشونت درونی این شخصیتها را برجسته میسازد. از سوی دیگر، تحلیل واژگانی نشان داد که بسامد بالای واژه های مرتبط با نور، سپیدی، پاکی و طبیعت در توصیف سیاوش، در برابر واژگان مرتبط با تیرگی، خون و آتش در وصف دشمنان او، نظام تقابلی روشنی را شکل میدهد که در خدمت معناپردازی اخلاقی و حماسی متن است.
نتیجه گیری: فردوسی با مهارت زبانی خود، از سطح روایت فراتر میرود و از طریق انتخاب واژگان و موسیقی واژه، مرز میان خیر و شر، مظلومیت و ستمگری، و عشق و خیانت را در ذهن خواننده نهادینه میکند.
کلمات کلیدی
سبکشناسی
, آوایی
, واژگانی
, شاهنامه
, فردوسی
, سیاوش
, توصیف
, شخصیت.
- اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1385). «زندگی و مرگ پهلوان در شاهنامه». تهران: شرکت سهامی انتشار.
- بهار، محمدتقی. (1401). «سبکشناسی نثر فارسی». ج اول، تهران: سخن.
- جلالیپور، بهرام. (1391). «ریختشناسی قصه های اساطیری و پهلوانی شاهنامۀ فردوسی». تهران: افراز.
- جمالی، کامران. (1368). فردوسی و هومر. تهران: اسپرک.
- حمیدیان، سعید. (1383). «درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی». تهران: ناهید.
- خالقیمطلق، جلال. (1381). «عناصر درام در برخی از داستانهای شاهنامه». در سخنهای دیرینه، به کوشش علی دهباشی. تهران: افکار.
- خطیبی، ابوالفضل. (1394). «یادداشتهای شاهنامه شناسی». گزارش میراث. 9 (3 و 4)، 21-15.
- دشتی رحمتآبادی، امالبنین؛ ضیاء خدادادیان، محبوبه؛ فخراسلام، بتول و نوروز، مهدی. (1400). قابلیتهای نمایشی شاهنامۀ فردوسی (با مطالعۀ موردی داستان بیژن و منیژه و سیاوش). ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال 14، شماره 12، شماره پی در پی 70 صص 92-75.
- دهخدا، علیاکبر. (1372). «فرهنگ»، چ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران: زوار.
- رستگار فسایی، منصور. (1372). «انواع شعر فارسی». چاپ اول، شیراز: انتشارات مرکز.
- زرینکوب، عبدالحسین. (1379). «شعر بیدروغ شعر بینقابم». چاپ هشتم، تهران: انتشارات علمی .
- شمیسا، سیروس. (1388). «کلیات سبکشناسی». چاپ سوم، تهران: میترا.
- عبادیان، محمود. (1368). «درآمدی بر سبک و سبکشناسی در ادبیات». چاپ اول، تهران: انتشارات جهاد دانشگاه تهران.
- غلامرضایی، محمد. (1391). «سبکشناسی شعر پارسی از رودکی تا شاملو». چاپ چهارم، تهران: جامی.
- فاولر، راجر. (1395). «سبک و زبان در نقد ادبی». ترجمۀ مریم مشرف، چاپ اول، تهران: سخن.
- فتوحی، محمود. (1398). «سبکشناسی (نظریه ها، رویکردها و روشها). چاپ اول، تهران: علمی.
- فردوسی، ابوالقاسم. (1394). «شاهنامه». جلال خالقی مطلق، دوره 4 جلدی، ج2، تهران: سخن.
- نقوی، نقیب. (1384). «فردوسی موسیقی شعر در شاهنامه». چاپ اول، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی.