- تعداد نمایش : 410
- تعداد دانلود : 145
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1894
- کد IranDOI مقاله: IranDOI:10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .18 .7916
سال : 18
شماره : 8
شماره پی در پی : 114
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 8،
،
شماره پی در پی 114
بازخوانی شخصیتهای منظومه لیلی و مجنون نظامی از دیدگاه روانشناسی فردی آدلر
صفحه
(295
- 320)
سوسن ولیزاده ، رضا برزویی (نویسنده مسئول)، شراره الهامی
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1402
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1403
چکیده
زمینه و هدف: منظومه لیلی و مجنون نظامی گنجوی از برجسته ترین آثار عاشقانه در ادبیات فارسی است. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی و تحلیل عمیق شخصیتهای اصلی منظومه «لیلی و مجنون» نظامی گنجوی، از منظر روانشناسی فردی آلفرد آدلر انجام شده است. هدف اصلی، آشکار ساختن انگیزه های پنهان، تلاشها برای برتری، سبکهای زندگی، میزان علاقه اجتماعی و اهداف نهایی ده شخصیت کلیدی داستان (لیلی، مجنون، پدر و مادر لیلی، پدر و مادر مجنون، ابن سلام، نوفل، سلیم عامری و سلام بغدادی) بود تا درک جامعتری از ساختار روانشناسی این اثر جاودانه ادبی ارائه شود.
روش: این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با بهره گیری از مفاهیم نظریه روانشناسی فردی آدلر به تحلیل محتوای ابیات مرتبط با هر شخصیت در منظومه نظامی پرداخته است. شواهد و مثالهای لازم از متن اصلی اثر استخراج و به منظور تبیین یافته ها مورد استفاده قرار گرفتند.
یافته ها: تحلیلها نشان داد که احساس حقارت، به اشکال گوناگون (ناتوانی در عشق، حفظ آبرو، درمان فرزند) در اکثر شخصیتها وجود دارد. تلاش برای برتری در برخی (مانند سلیم عامری، سلام بغدادی و حتی نوفل) به سمت کنشگری سازنده و علاقۀ اجتماعی بالا سوق مییابد، در حالی که در دیگران (مانند مجنون و ابن سلام) به مسیرهای ناسالم، انزوا، یا خودخواهی منجر میشود. سبکهای زندگی شخصیتها نیز بازتابی از نحوه مواجهۀ آنها با چالشها و پیگیری اهدافشان بود.
نتیجه گیری: روانشناسی آدلر ابزار قدرتمندی برای درک پیچیدگیهای شخصیتی در «لیلی و مجنون» فراهم میآورد. این تحقیق تأکید میکند که چگونه انتخابهای فردی در مواجهه با احساس حقارت و جهتگیری تلاش برای برتری (چه به سمت علاقه اجتماعی و همکاری، چه به سوی خودمحوری و قدرتطلبی)، سرنوشت هر شخصیت و در نهایت، مسیر کلی داستان را رقم میزند. نظامی از این رویکرد، درونیات انسانی را با ظرافت بینظیری به تصویر کشیده است.
کلمات کلیدی
لیلی و مجنون
, نظامی
, روانشناسی آدلر
, عقده حقارت.
- اورهولسر، جی. سی. (2010). عناصر نظریه آدلری. مجله روانشناسی فردی، 66(3)، 348-355.
- آدلر، آ. (۱۹۵۶). روانشناسی فردی آلفرد آدلر. نیویورک: انتشارات Basic Books Inc.
- آنسباخر، اچ. ال.، و آنسباخر، آر. آر. (ویراستاران). (1964). روانشناسی فردی آلفرد آدلر: ارائه ای نظاممند در گزیده هایی از نوشته های او. هارپر و رو.
- بریتانیکا، تی. ویراستاران دایره المعارف (۲۰۲۳، ۵ دسامبر). آلفرد آدلر. دایره المعارف بریتانیکا. بازیابی شده از https:--www.britannica.com-biography-Alfred-Adler
- بریتانیکا، تی. ویراستاران دایره المعارف (۲۰۲۴، ۲۸ فوریه). روانشناسی فردی. دایره المعارف بریتانیکا. بازیابی شده از https:--www.britannica.com-science-individual-psychology
- بیتر، جی. آر.، رابرتسون، پی.، هیلی، ای. سی.، و جونز-کول، پی. (2009). نظریه آدلری. در جی. کارلسون و تی. اچ. بورنمن (ویراستاران)، دایره المعارف مشاوره ازدواج، خانواده و زوجها در سیج (صفحات 14-20). انتشارات سیج.
- جامی، ن. ع. (1378) هفت اورنگ، جلد دوم (یوسف و زلیخا، لیلی و مجنون و خردنامه اسکندری)، تصحیح اعلاخان افصح زاد، انتشارات مرکز مطالعات ایرانی.
- چری، کی. (۲۰۲۳، ۲۸ آگوست). زندگی و مشارکتهای آلفرد آدلر در روانشناسی. انتشارات. Verywell Mind بازیابی شده از https:--www.verywellmind.com-alfred-adler-2795502
- زرین کوب، ع. (1369). جستجو در تصوف ایران. تهران: امیر کبیر.
- شمیسا، س. (1381). داستان نویسی. تهران: میترا.
- عبدالهی، ع. جوکار، ن. رحیمی، چ. ( 1394) عشق مجنون در آیینۀ روانکاوی، پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلو چستان، سال سیزدهم، شماره بیست و پنجم صص 61-78
- علائی حسینی، م. (1386) «لیلی» جامی و «لیلی» نظامی، نشریه ادبیّات تطبیقی جیرفت، بهار 1386 ، شماره 1
- فروزانفر، ب. (1369). شرح مثنوی شریف. تهران: زوار.
- فروشل، جی. جی.، میلیرن، ای.، و کری، جی. سی. (2008). مشاوره گروهی آدلری با دختران نوجوان در معرض خطر: علاقه اجتماعی و تغییرات در عزت نفس. مجله متخصصان کار گروهی، 33(1)، 6-18.
- فیست، جی.، و فیست، جی. جی. (۲۰۰۹). نظریه های شخصیت. مکگرا-هیل.
- کیامنش، م. (1389) بررسی شخصیّت از جنبه روانشناسی در منظومه لیلی و مجنون، استاد راهنما، علیاصغر باباسالار، استاد مشاور، علیمحمد مؤذنی، پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه تهران، رشته زبان و ادبیّات فارسی کتابخانه دانشکده ادبیّات و علوم انسانی.
- مظفری خواه، م.؛ قوام، ا. و ذوالفقاری، ح. (1402) مطالعۀ شخصیت پردازی در منظومه های لیلی و مجنون و خسرو و شیرین امیرخسرو دهلوی و نامی اصفهانی با تأکید بر نظریۀ ساختارگرایی پراپ، نشریه علمی سبک-شناسی نظم و نثر فارسی، دوره 16، شماره پیاپی 84، صص 117-95.
- مرادی، م. کیخای فرزانه، ا. (1399) مقایسۀ تطبیقی لیلی و مجنون نظامی و مجنون و لیلی امیرخسرو دهلوی، مجله مطالعات تطبیقی، سال چهاردهم، شماره 53، صص 299-323
- موساک، هـ. و دریکرز، آر. (1967) وظایف زندگی: پنجمین وظیفه زندگی. روانشناس فردی، ۵، ۱۶–۲۲.
- نظامی گنجوی (1376) لیلی ومجنون، تصحیح و حواشی وحید دستگردی، به کوشش دکتر سعید حمیدیان، تهران: نشر قطره.
- واتس، آر. ای. (2003). درباره ریشه های تلاش برای برتری و علاقه اجتماعی. مجله روانشناسی فردی، 59(1)، 42-53.
- ویسینگ، آر. (2018). کتاب کوچک آدلر. انتشارات جان هانت.