- تعداد نمایش : 37
- تعداد دانلود : 48
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2044
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8281
سال : 19
شماره : 6
شماره پی در پی : 124
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 6،
،
شماره پی در پی 124
بازنمایی جهانبینی شاعران معاصر در استعاره های هستیمند شعر فارسی (۱۳۷۰–۱۴۰۰)
صفحه
(239
- 257)
مریم ساکی ، لیلا هاشمیان (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: تیر 1405
چکیده
زمینه و هدف: استعاره های هستیمند(Ontological Metaphors) از ارکان بنیادین نظریه زبانشناسی شناختی به شمار میروند که از طریق آنها، انسان تجربه های انتزاعی و مفاهیم پیچیده را در قالب موجودات یا پدیده های ملموس و عینی بازنمایی میکند. در حوزه ادبیات، کارکرد استعاره فراتر از یک آرایه زیباییشناختی صرف است و ابزاری برای بازتاب جهانبینی شاعر و خلق واقعیتهای نو محسوب میشود. با اینحال، در شعر معاصر فارسی، شکاف عمیقی میان به کارگیری استعاره برای خلق معنا و استفاده از آن به عنوان یک الگوی تکراری و کلیشه ای وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی این مسئله انجام شده است که آیا الگوهای استعاریِ به کاررفته در آثار چهار شاعر معاصر (سیدعلی صالحی، اکبر اکسیر، ابوالفضل پاشا و شهرام میرزایی) به غنای معنایی انجامیده یا به کلیشه سازی و بازنماییهای تکراری محدود شده اند.
روش مطالعه : این پژوهش با بهره گیری از چارچوب نظری استعاره شناختی لیکاف و جانسون و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش شامل مجموعه اشعار چهار شاعر نامبرده در بازه زمانی ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۰ است که استعاره های هستیمندبه کاررفته در آنهااستخراج، طبقه بندی و تحلیل شده اند.
یافته ها: یافته های پژوهش نشان میدهد که اگرچه توزیع استعاره ها در آثار این چهار شاعر از نظر آماری متفاوت است، اما در سطح کیفی، الگویی تقلیلگرایانه بر آنهاحاکم است. به طور مشخص، غلبه ۳۸ درصدی استعاره های شیءانگاری در آثار شهرام میرزایی و تسلط ۷۳ درصدی استعاره های انسانانگاری در آثار اکبر اکسیر، نشاندهنده اتکای بیش از حد ذهن شاعران به مکانیسمهای ساده سازی است. این نتایج حاکی از آن است که شاعران مورد مطالعه، به جای عبور از مرزهای شناخته شده زبان برای بازنمایی جهان، به الگوهای پیشین و تثبیتشده بازگشتند.
نتیجه گیری: این پژوهش در نهایت نتیجه میگیرد که نوع بازنمایی هستیمند در آثار بررسیشده، به جای ایجاد افقهای نو و ماندگار ادبی، به بازنماییهای گذرا انجامیده است. فقدان نوآوری در ساختار استعاره ها و گرایش به الگوهای آشنا، مانع اصلی گذار این شاعران از جریانهای ادبی زودگذر به جایگاهی مستحکم در تاریخ ادبیات معاصر ایران است. این یافته ها ضرورت بازنگری در کیفیت استعاره های هستیمندرا برای دستیابی به اصالت ادبی در شعر معاصر برجسته میسازد.
کلمات کلیدی
استعاره مفهومی
, استعاره های هستیمند
, زبانشناسی شناختی
, شعر معاصر فارسی
, انسانانگاری
, شیءانگاری
, ظرفانگاری.
- آزادبخت، فروزان (1396)« دیگری؛ بررسی تحلیلی جریانهای شعر معاصر ایران از سال 1360 تا 1390»تهران: انتشارات پایا
- آزرم، محمد (1390)« شعر و وضعیت زبان» تهران: بوتیمار. آقاجانی، مهدی. (1395). «طنز به مثابه ابزار نقد در شعر معاصر».فصلنامه مطالعات ادبی 8(2)، 71–94.
- افراشی، آزیتا؛ عاصی، سید مصطفی؛ جولایی، کامیار. (1394). «استعاره در زبان فارسی؛ تحلیل شناختی و پیکره مدار»زبانشناخت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 6، شماره 2، 39–61
- افراشی، آزیتا؛ حسامی، تورج؛ سالاس، بئاتریس. (1391). «بررسی استعاره های مفهومی جهتی در زبانهای اسپانیایی و فارسی». جستارهای زبان، شماره 12، 1–24
- اکسیر، اکبر (1387) «پسته لال سکوت دندانشکن است». تهران: مروارید
- ------- (1389) «ملخهای حاصلخیز» تهران: مروارید
- ------- (1392) « بفرمایید بنشینید صندلی عزیز» تهران: مروارید
- -------(1395) « شعرهای گاوی» تهران: نیماژ.
- --------- (1399) « مارمولکهای هاچبک» تهران: مروارید.
- --------(1400)« رادیاتور» تهران: مروارید.
- --------- (1400). «سکسکه های یک مست» ،. تهران: ترنجستان
- افتخاری، روزبه. (1386). استعاره در زبان فارسی از منظر هیلدی پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی
- اسماعیلی، محمد. (1392). «شعر فرانو؛ تلاشی برای عبور از پستمدرنیسم». فصلنامه ادبیات معاصر 4(3)، 23–46.
- آقا ابراهیمی، هاجر(1394)، «ترجمه کتاب استعاره هایی که با آنها زندگی میکنیم»، تهران، نشر مرکز.
- باباچاهی، علی. (1389)، گزاره های منفرد تهران: دیبایه.
- بارانی، محمد؛ خلیلی جهانتیغ، مریم؛ حکیمیفر، محمد. (1395)، «کاربرد استعاره مفهومی در قصاید ناصر خسرو».«پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان» سال 14، شماره 27، 41–62.
- براهنی، رضا. (1381)، «طلا در مس». تهران: زریاب
- براتی، حسین. (1396)، «استعاره و شناخت» تهران: سمت
- پاشا، ابوالفضل، (1402)، « با همین پنجضلعی»، کتاب هرمز، اهواز
- ......................(1402)، « آنجا که هزاران بنفش»، کتاب هرمز، اهواز
- ....................(1400)، « تا همین جا تا همین جاده»،سمت روشن، بندرعباس
- ....................(1402) ، « با تمام گوشماهی ها»، کتاب هرمز، دوم، اهواز
- .....................(1403)،« شهرها پر از چنین گوشه ها»، ناهونته، تهران
- داد، سیما( 1387) ، فرهنگ اصطلاحات ادبی، مروارید، چهارم، تهران.
- ساکی، مریم، و علی گراوند. (۱۴۰۲). «تحلیل غزل اول دیوان حافظ با رویکرد شناختی». پژوهشهای ادبی، دوره ۲۰، شماره ۸۱، صص. ۱۰۱–۱۲۰. دانشگاه تربیت مدرس
- ساکی، مریم؛ و منیری، حجتاله. (۱۳۹۷)، بررسی استعاره در شعر سیدعلی صالحی با تکیه بر نظریه زبان ویتگنشتاین. پنجمین همایش ملی متن پژوهی ادبی
- صالحی، سیدعلی(1400)، « مجموعه اشعار دفتریکم»، نگاه، نهم، تهران
- ........................(1391)،« مجموعه اشعار دفترسوم»، نگاه،سوم، تهران
- میرزایی، شهرام(1399) «مراقبت از تاریکی»، مهر و دل، تهران
- .......................(1400)،« سکسکه های یک مست»، ترنجستان، تهران، چاپ دوم.
- مجد، امید(1382)، «شعر نو در عرصه سیمرغ»، پژوهش های علمی و ادبی، تهران.
- هاشمی، محمد. (1389). «استعاره و نقش آن در شناخت مفاهیم» مجله زبان و ادب فارسی 120
- همایی، جلالالدین. (1398) همایی، جلالالدین. (۱۳۹۸)، «فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ بیستوپنجم»، تهران، نشر هما
- هاشمی، زهره (1389) «نظریه استعاره مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، ادب پژوهی، شماره 12، صص 119-140.