- تعداد نمایش : 53
- تعداد دانلود : 51
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1997
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2025 .19 .8167
سال : 19
شماره : 3
شماره پی در پی : 121
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 3،
،
شماره پی در پی 121
پژوهشی در سطح فکری کتاب "مصدرالآثار " فانی کشمیری
صفحه
(201
- 213)
سپیده سادات نجمالدینی ، علیرضا صالحی (نویسنده مسئول)، فریده محسنی هنجنی
تاریخ دریافت مقاله
: بهمن 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اردیبهشت 1405
چکیده
زمینه و هدف: نظیرهنویسیِ خمسه حکیم نظامی، یکی از پایدارترین جریانهای تولید ادبی در سنت فارسی است و شاعران بسیاری در اقلیمهای گوناگون بدان روی آورده اند. در این میان، "مصدرالآثار" فانیِ کشمیری ـ شاعر و عارف برجسته سده یازدهم هجری ـ نمونه ای ممتاز از استمرار این سنت در فضای فرهنگی کشمیر به شمار میآید، منظومه ای حکمی ـ اخلاقی و عرفانی که در پیوندی ژرف با "مخزنالاسرار" پدید آمده است. هدف پژوهش حاضر، واکاویِ بنیانهای معنایی و ساختاریِ «مصدرالآثار» و تحلیل جایگاه آن در امتداد سنت نظیره نویسی نظامی است.
روشها: شیوه بررسی در این جستار، تحلیلی توصیفی بوده، بر این اساس با استفاده از منابع کتابخانه ای و یادداشتبرداری از این منابع اهداف مورد نظر تامین گردیده است.
یافته ها: بررسیها نشان میدهد "مصدرالآثار" بر سه محور عمده استوار است: عرفان نظری و عملی، آموزههای بنیانیِ اصول و فروع دین و تبیین مناسک اسلامی همچون نماز، روزه، زکات و حج. فانی برای طرح این مضامین، از الگوی حکایتپردازانه ای بهره گرفته که روح آن وامدار "مخزنالاسرار" است؛ اما در سطح بیان، واجد جهات بومیِ ذوقی و تکیه گاههای معنویِ ویژه کشمیر است. حکایتها همچون قالبی هنری ـ تعلیمی عمل میکنند و امکان میدهند تا مفاهیم اخلاقی و دینی با بیانی فشرده، نمادین و سنجیده به مخاطب عرضه شوند.
نتیجهگیری: "مصدرالآثار" را میتوان یکی از کوششهای سنجیده در بازخوانیِ میراث تعلیمی ـ عرفانی نظامی در ساحت کشمیر قلمداد کرد، اثری که با وجود پیروی آگاهانه از "مخزنالاسرار"، به واسطه گرایش صریح به ارشاد دینی، ساختار رواییِ متعادل و گزینش واژگان متناسب با سنت نثر و نظمِ کشمیری، هویت مستقل خود را تثبیت میکند. یافتهها نشان میدهد فانی، با بهرهگیری از تجرید معنوی و سامان بلاغیِ معتدل، توانسته است نظیره ای پدید آورد که نه تقلیدی محض، بلکه بازآفرینیی جهتمند از سنت حکمی ـ اخلاقی نظامی است، بازآفرینیی که ارزش آن در فهم تطور ادبیات تعلیمی ـ عرفانی در نیمۀ صفوی بس قابل اعتناست.
کلمات کلیدی
فانی کشمیری
, مصدرالآثار
, نظامی گنجوی
, مخزن الاسرار
- آرزو، سراج الدین علی بن حسام الدین. (1383).مجمع النفایس، تصحیح محمدخان، مهرنور، علیخان، زیب النساء، سرافراز ظفر، محمد، پاکستان: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 3 جلد، جلد 1و 3.
- تبریزی، یارعلی بن محمد. (1382).ریاض الافکار در توصیف خزان و بهار، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. چاپ اول.
- تیکو، گ.ل.(1342)،برگزیده هایی ار پارسی سرایان کشمیرگ، تهران: انجمن ایران و هند.
- جواهری(وجدی)، غلام حسین. (1337)،کلّیات اشعار مولانا عرفی شیرازی، تهران:سنایی . چاپ اول- کتابخانه دیجیتال نور.
- خطیب رهبر، خلیل. (1389).حافظ، تهران: صفی علیشاه.
- زنجانی، برات. (1384).احوال و آثار و شرح مخزن الاسرار نظامی گنجوی، تهران:دانشگاه تهران.
- عابدی، سید محمد حسن. (1342).مثنویات فانی کشمیری، سرینگر هند:سیکرتری آکادمی، کوه نور پریس دهلی. چاپ اول.
- عرفانی، عبدالحمید. (1335)،ایران صغیر یا تذکره شعرای پارسی زبان کشمیر، با مقدمۀ رضازاده، ناظرزاده کرمانی، تهران: ابن سینا. چاپ اول.
- لودی، شیر علی خان. (1377).تذکره مرآه الخیال، به اهتمام، حسنی، حمید. صفرزاده، بهروز، تهران: روزنه. چاپ اول.
- مقالات
- جاوید، ملک سلیم. (1385)،حدیث کشمیر در شعر فانی کشمیری، قند پارسی بهار و تابستان 1385 شماره 33 و 34، ص222
- صاحب زاده، شوکت علیخان. (1387)، بعضی نسخ خطی نادر درباره ادبیات عرفانی فارسی درانستیتوی مولانا تونک، فصلنامه فرهنگ و زبان و ادب فارسی، ترجمه ی شریف حسین قاسمی. دهلی خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران، صص 68-76.
- نجم الدینی،سپیده سادات،علی رضل،صالحی، معرفی فانی کشمیری و آثار او،سبک شناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)،س هجدهم،ش چهارم، تیر 1404 شماره پی در پی 110،صص241-262