- تعداد نمایش : 40
- تعداد دانلود : 53
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1985
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8139
سال : 19
شماره : 2
شماره پی در پی : 120
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 2،
،
شماره پی در پی 120
تصویر و موسیقی در رباعیات مجدالدین ابن احمد
صفحه
(299
- 319)
مجیب الرحمان دهانی ، منصور نیکپناه (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اسفند 1404
چکیده
زمینه و هدف:مجد همگر از شاعران قرن هفتم هجری است که در دربار شاهان اتابک فارس مقام والایی داشتهاست. وی دارای دیوان شعری است که مشتمل بر قوالب مختلف شعری از جمله رباعی است. اما در این دیوان همه رباعیهای وی درج نشده است. مجموعه ای از رباعیات این شاعر، بالغ بر 610 رباعی توسط نوۀ او در میان نسخۀ خطی دیوان چهار شاعر دیگر در چهار بخش کتابت شده است. این نسخه نفیس ویژگیهای منحصر بفردی دارد که مورد توجه پژوهندگان قرار گرفته است. رباعیات مجد همگر در موضوعات مختلف از جمله مضامین عاشقانه، اندرز، گله از دنیا و سرنوشت، هجو و توصیف معشوق سروده شده و از نظر ادبی اهمیت بسیاری دارد.
روش: پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی بر پایه منابع کتابخانه ای انجام شده و جامعۀ آماری آن شامل کلیۀ رباعیات مجد همگر می باشد.
یافته ها: ویژگی های منحصر بفرد شعری مجد، کلام او را در بستر زیبایی شناسی صورخیال شامل تشبیه، استعاره، مجاز، کنایه و بدیع لفظی تعریف و نمود میدهد.
نتیجه گیری: این مقاله با هدف شناخت جنبه های ادبی رباعیات این شاعر، با توجه به نسخه چاپی و نسخه خطی رباعیات، بسامد آماری آرایه های ادبی این رباعیات بررسی شده و نتیجۀ این است که مهمترین آرایه های لفظی این رباعیات تکرار جمله به همراه بازی های زبانی و ایجاد جناس است. از نظر بیانی هم استعاره به ویژهاز نوع مکنیه و همچنین تشبیه بالاترین بسامد را دارد که نشان از خیال انگیزی طبع شاعر و اهمیت دادن وی به آرایش لفظی کلام است. وی در حوزه مضامین قلندری و شکایت از روزگار مقلد پیشینیان است و نوآوریهای وی شامل خلق مضامین تازه در رباعی مثل مدح و هجو وهمچنین خلاقیت در ایجاد آرایه های ادبی است.
کلمات کلیدی
مجد همگر
, رباعیات
, صور خیال
, سبک ادبی
, موسیقی.
- آذر بیگدلی، لطفعلی(1378)اتشکدۀ اذر، به تصحیح میر هاشم رضی، تهران: امیرکبیر.
- احمدی گیوی، حسن و همکاران (1381)زبان و نگارش فارسی، تهران: انتشارات سمت.
- جناب، على (1385ش) رجال و مشاهیر اصفهان (الاصفهان)، تهران: سازمان فرهنگى تفریحى شهردارى اصفهان.
- حامدی، ناصر و همکاران(1400)«موسیقی کناری و بیرونی در رباعیات مجد همگر شیرازی»، ادب فارسی، ش27صص131-113.
- خادمی، روح الله، کرمی، محمد حسین(1393)جست و جو در احوال و اشعار مجدالدین همگر، آیینه میراث، ش55 صص111-148.
- زرین کوب، عبدالحسین(1381) شعر بی دروغ شعر بی نقاب، چ نهم، تهران: نشر علمی.
- شمیسا، سیروس (1374)سیر رباعی در شعر فارسی، ویرایش دوم، تهران: فردوس.
- ..........................(1373)؛کلیات سبک شناسی؛ چ ششم تهران: فردوس،
- ..........................(1378)انواع ادبی،چ3، تهران: میترا.
- شیخی کن کت، امید علی و همکاران(1400) «زیبایی آفرینی در سبک های لایه ای و مضامین عاشقانه غزلیات مجد در مقایسه با زیبایی مضمونی و بصری شاهنامه بزرگ مغولی»، مطالعات هنر اسلامی، ش43صص329-311.
- صادری، طه و همکاران(1394) بررسی و نقد انتساب رباعیات مشترک خیام و مجد همگر، آینه میراث، ش56.صص231-263.
- صفا، ذبیح الله(1366)تاریخ ادبیات ایران، تهران: فردوسی.
- ........................(1374) گنج سخن، تهران: ققنوس.
- عطار نیشابوری، ابوحامد(1358) مختارنامه، مجموعۀ رباعیات، تصحیح دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی، تهران، توس.
- غلامرضایی، محمد(1377) سبک شناسی شعر فارسی؛ تهران: میترا.
- فتوحى یزدى، عباس(1382) تذکرۀ شعراى یزد، یزد: اندیشمندان یزد .
- قرائتی، محسن(1383ش) تفسیر نور، چ11،تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
- کزکاوا، عمرالنساء (1384) مضامین اجتماعی در شعر فارسی عهـد مغـول، نامـه پارسـی، س 10، ش 4، صص .92-.85
- کرمی، محمد حسین و خادمی، روح الله(1391) بررسی سبک شعر مجد همگر شیرازی از دیدگاه مسایل ادبی، فصلنامۀ تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)سال پنجم، ش3،شماره پیاپی17 صص270-255.
- میر افضلی، سید علی(1386) رباعیات مجد همگر به خط نوۀ او، نامه بهارستان، سال 8 و9 ش87 دفتر 13-14صص346-337.
- نفیسی، سعید(1314) مجدالدین همگر، مجله مهر، سال دوم، ش11.
- همگر مجدالدین (1375)دیوان همگر، به تصحیح و تحقیق احمد کرمی، تهران: ما.
- -------------(697ق)رباعیات مجد همگر، نسخۀ خطی به خط نوۀ مجد همگر، نسخۀ بریتانیا.
- یزدان پرست؛ حمید(1390) فرجام و پیامد ایلغار مغول؛ کیهان سیاسی_ اقتصادی.
- یلمه ها، احمدرضا (1391) «بررسی تطبیقی رباعیات مجد همگر نسخه بریتانیا با دیگر نسخ خطی و چاپی»متن شناسی ادب فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دورۀ جدید، سال4، ش1(پیاپی 13) صص90-73.