- تعداد نمایش : 103
- تعداد دانلود : 79
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1981
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8135
سال : 19
شماره : 2
شماره پی در پی : 120
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 2،
،
شماره پی در پی 120
بررسی نمودهای بومگرایی و بومهراسی در دیوان پروین اعتصامی
صفحه
(223
- 243)
نغمه هوشیاران ، مهدی رستمی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اسفند 1404
چکیده
زمینه و هدف: زمینۀ این پژوهش متن اشعار پروین اعتصامی منتشر شده در دیوان وی است. بررسی و تحلیل نمونه ها بر اساس رویکرد نقد بومگرا و بومهراسی هدف این پژوهش را تشکیل میدهد.
روشهای پژوهش: روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی بر مبنای خوانش دیوان پروین اعتصامی است که داده ها و نمونه ها با شیوۀ کتابخانه ای و اسنادی و فیش برداری از متن اشعار وی استخراج گردیده، سپس به تحلیل داده ها و نمونه ها بر مبنای نقد بومگرایی و نیز بومهراسی پرداخته شده است.
یافته ها: بعد از بررسی اشعار پروین در دیوان وی برمبنای نقد بومگرایی مشخص گردید داده های مستخرج در مولفه های شش گانۀ: طبیعت ستایی، طبیعتِ یاددهنده، زمینه های طبیعی، طبیعت باوری، حیوان دوستی و شکارستیزی قابل دسته بندی است. برهمین اساس نمونه ها در این شش مولفه بازیابی و تحلیل گردید. پروین شاعری است که از زبان شخصیّتهای قصّه در مناظرات خود طبیعت را میستاید و از مناظر طبیعی و بکر به عنوان پس زمینه ای تکرارشونده استفاده میکند. او برای طبیعت نقش یاددهنده و آموزشگر قائل است. گاه باورهای طبیعی مثل طبیعت درمانی را پیش میکشد. علاقه مندی او به حیوانات، پرندگان، گلها و درختان در اشعارش مشهود است. برهمین اساس از شکار حیوانات به دست انسانها، ناخشنود و نگاهی منتقدانه به صید دارد. ابزار شکار نیز در اشعارش با صفاتی نادلخواه نمود داده شده است.
نتیجه گیری: پروین شاعری است دوستدار طبیعت و زیست بوم و عناصر محیط زیست از جمله گلها، درختان، و پرندگان و حیوانات را در جهان شعری خود به صورت پررنگ راه داده است. وی از عناصر طبیعی برای زمینه سازی بسیاری از مناظرات خود بهره برده است. همچنین به حیوانات و پرندگان و گلها شخصیّت بخشیده و اعمال انسانی از جمله تفکر و اندیشه و احساس برایشان قائل شده که همگی حکایت از نگاه مثبت او به طبیعت و محیط زیست است. در خوانش بومهراسانه عناصر و اجزای طبیعت همچون باد و طوفان، گرمای خورشید، خشکسالی، برف و تگرگ، شب و تاریکی و دریا نقشی ویرانگر و عامل تهدید برای جان موجودات ترسیم شده است.
کلمات کلیدی
پروین اعتصامی
, نقد بومگرا
, بومهراسی
, محیط زیست
, طبیعت.
- آدینه وند – مسعود، عادلفر – باقرعلی ، امرایی – شمسالدین ، بازوند- ستار ، (زمستان 1395) ، تحلیل پدیدۀ شکار سلطنتی در عصر قاجار ، فصلنامۀ گنجینۀ اسناد ، س 26 ، ش4 ،صص 63-42 .
- ادیب راد – نرگس ، یوسف فام – عالیه ، جعفریه – مهناز ، ( بهار 1400) ، تأثیر زیستبومهای مختلف زمانی در اشعار سهراب سپهری و منوچهر آتشی از منظر نقد بومگرا ، تهران : فصلنامۀ آموزش محیطزیست و توسعۀ پایدار ، س9 ، ش 3 ، صص 166-147 .
- اعتصامی -پروین، به کوشش احمدیگیوی،حسن،(1381)، دیوان اشعار پروین اعتصامی، تهران: نشر قطره، چاپ ششم
- اعتصامی - پروین ، به کوشش بزازان – حسن ، ( 1384 ) ، دیوان اختر چرخ ادب پروین اعتصامی ، مشهد : انتشارات سنبله .
- پارساپور - زهرا ، ( پاییز 1391) ، نقد بومگرا ، رویکردی نو در نقد ادبی ،فصلنامۀ علمی – پژوهشی نقد ادبی ،س 5 ، ش 19 ، صص 26-7.
- پارساپور - زهرا ، ( 1392 ) ، نقد بومگرا ( ادبیات و محیطزیست )،تهران : پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی .
- چناری - عبدالامیر ، ( 1381) ، منظومه شکار اخوان ثالث ، پژوهشنامۀ علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی ، ش 33، صص 111 – 97 .
- حبیبی نسامی - مرتضی ، ( 1393 ) ، بررسی بوم گرایانۀ با شبیرو ، اثر محمود دولتآبادی ، ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، س 4 ، ش 4 ، صص 115- 95 .
- دارائی - عنایت اله ، نجار نوبری – عفّت ، (1401)، طبیعت در شعر فروغ فرخزاد؛ از انس و همخوابگی با شعر تا حلول ،دوفصلنامه مطالعات نقد ادبی ، س 17 ، ش 53 ، صص 141-117
- طاووسی -سهراب. (1401). اندوه خاک؛ محیط زیست در شعر معاصر ایران. چاپ دوم. تهران: آفتابکاران.
- عاطفه پور – لیلا ، پارساپور - زهرا ، (1402)، خوانش اکوفوبیک (بوم هراسانۀ) متون ادبی ، فصلنامۀ علمی – پژوهشی نقد ادبی ، س 16 ، ش 63 ، صص 144-107 .
- کنی -مایکل (1385)،(زیستبومگرایی) ، مقدمه ای بر ایدئولوژیهای سیاسی ، رابرت اکشال و دیگران ، ترجمۀ محمد قائد، چاپ دوم، تهران : نشرمرکز . صص 275-311.
- کیانپور – معصومه ، فیاضی، مریم السادات ، ( 1396) ، مضامین زیستمحیطی در اشعار گیلکی براساس رویکرد نقد بومگرا ،ادبیات پارسی معاصر ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، س7 ، ش 3 ، صص 69- 43.
- مهربان – آرش، عرب یوسف آبادی ، فائزه ، ( 1402 ) ، تحلیل گفتمان بومگرایانۀ ادبیات کودک و نوجوان )مطالعۀ موردی سیمرغ پدربزرگ من بود )،نشریۀ گفتمان ادبی ، دوره اول ، س 3 ، صص 110 – 87 .