- تعداد نمایش : 9
- تعداد دانلود : 40
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1968
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8047
سال : 19
شماره : 1
شماره پی در پی : 119
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 1،
،
شماره پی در پی 119
بازتاب زندگی اجتماعی زنان در نگارستان جوینی
صفحه
(229
- 251)
رقیه فتحیزاده زال ، محمد حکیمآذر (نویسنده مسئول)، زهرا قرقی
تاریخ دریافت مقاله
: آبان 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: آبان 1404
چکیده
زمینه و هدف: یکی از بخشهای فراموش شده تاریخ اجتماعی ایران که خود به دلیل کمبود منابع و گزارشها چندان روشن نیست، تاریخ زنان است. از این رو به نظر میرسد توجه به منابع دیگر از جمله متون ادبی، عرفانی و اخلاقی میتواند بخشی از این خلأ را پر نماید. کتاب «نگارستان» مجموعه ای از حکایتها، حکمتها و فایده در حکایتهاست که در قرن هشتم به قلم معین الدین جوینی به تقلید از گلستان سعدی نوشته شده است. این کتاب توصیفات و اشارههای قابل توجهی به تاریخ اجتماعی به ویژه زنان دارد. در این مقاله درصدد هستیم با تجزیه و تحلیل اطلاعات این کتاب رویکرد نویسنده به وضعیت زنان را نشان دهیم. و اینکه چگونه میتوان از چنین آثاری به گوشه هایی از تاریخ اجتماعی زنان دست یافت. همچنین برای ما این پرسش اساسی مطرح بوده است، دیدگاه نویسنده در چند درصد حکایتها، در این اثر با سایر نوشته های مشابه تفاوت دارد.
روشها: این پژوهش به شیوه کلیِ «کتابخانهای» و با روش تحقیق توصیفی-تحلیلی انجام شده و در این روش نیز از گونه «متن محور» پیروی کرده و از «متن پژوهی توصیفی» بهره گرفته است.
یافتهها: دیدگاه نویسنده در «نگارستان» برخلاف سنت مرسوم جامعه، دیدی واقع بینانه و به دور از پیش داوریهای مرسوم درباره زنان است. همچنین بررسی انجام شده در نگارستان نشان میدهد جوینی در زمانه خود، نگاهی روشنفکرانه داشته و افکار وی با جامعه عصر او همخوانی نداشته است.
نتیجهگیری: از مجموع 112 حکایت درباره زنان در نگارستان 85 حکایت مثبت و 25 حکایت منفی و 5 حکایت خنثی به چشم میخورد. که این حکایتها اغلب نمونه آرمانی نگاه به زنان و شخصیتپردازی برتر از زن است.
کلمات کلیدی
زنان
, قرن هشتم
, نگارستان جوینی
, تاریخ اجتماعی
, ادبیات اخلاقی- عرفانی
- قرآن کریم
- احمدی، نزهت(1392)، زن در تاریخ اسلام، تهران، نشر کویر.
- اشرف زاده، رضا(1386)، فرهنگ بازیافته های ادبی از متون پیشین، مشهد، انتشارات سخن گستر و معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد.
- اقبال، عباس(1386)، تاریخ ایران بعد از اسلام، ج 3، تهران، انتشارات نگاه.
- انوری، حسن(1382)، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، نشر سخن.
- آرین پور، یحیی(1372)، از صبا تا نیما، ج2، تهران، انتشارات زوار.
- براهنی، رضا (1358)، تاریخ مذکر، نشر علمی.
- بغدادی، اسماعیل(1951م)، هدیه العارفین، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- بهار، محمد تقی(1349)، سبک شناسی (تاریخ تطوّر نثر فارسی)، چاپ سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
- بهوپالی، سیّد محمد علی حسن خان(1390)، تذکره صبح گلشن، تصحیح: مجتبی برزآبادی فراهانی، تهران، انتشارات اوستا فراهانی.
- بیانی، شیرین(1352)، هشت مقاله در زمینه تاریخ، تهران، انتشارات توس.
- پورنامداریان، تقی (1390)، در سایه آفتاب، تهران، نشر سخن.
- ترابی، علی اکبر(1383)، جامعه شناسی ادبیات فارسی، تبریز، نشر فروزش.
- جوینی، معین الدین(1401)، نگارستان، تصحیح حسین پورشریف، انتشارات کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
- حسینی، مریم (1388)، ریشه های زن ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی. تهران: نشر چشمه.
- خیّام پور، عبدالرّسول(1372)، فرهنگ سخنوران، تهران، انتشارات طلایه.
- دادبه، ناهید(1390)، مدخل «جوینی، معین الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی(ج19، صص 540-532).
- دانشنامه فرهنگ مردم ایران(1391)، به کوشش کاظم موسوی بجنوردی، جلد 1، ذیل مدخل ادبیات داستانی. تهران مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
- دورانت، ویلیام جیمز(1341)، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، جلد 1، چاپ اول، تهران، نشر اقبال.
- رازی، امین احمد(1378)، هفت اقلیم، تصحیح: سیّد محمدرضا طاهری، چاپ دوم، تهران، انتشارات سروش.
- زرین کوب، عبدالحسین(1394)، از کوچه رندان، تهران، نشر سخن.
- ستاری، جلال(1373)، سیمای زن در فرهنگ ایران، تهران، نشر مرکز.
- سعدی، مصلح الدین(1398)، گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، نشر خوارزمی.
- سمرقندی، دولتشاه (1382)، تذکره الشعرا، به اهتمام ادوارد براون، تهران: نشر اساطیر.
- شریفی، محمد(1387)، فرهنگ ادبیات فارسی، چ دوم، انتشارات فرهنگ نشر نو و معین.
- صفا، ذبیح الله(1369)، تاریخ ادبیات در ایران (جلد دوم: خلاصه ج سوم، بخش اوّل و دوّم، از اوائل قرن هفتم تا پایان قرن هشتم)، تلخیص: محمد ترابی، چاپ شانزدهم، نشر فردوس.
- صفا، ذبیح الله(1378)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، نشر فردوس.
- صفا، ذبیح اله(1376)، تاریخ سیاسی- اجتماعی و فرهنگی ایران از آغاز تا پایان عهد صفوی، تهران، انتشارات فردوس، چاپ چهارم.
- فراهی هروی، معین الدین(1384)، تفسیر حدائق الحقائق، تصحیح: سیّد جعفر سجّادی، چ دوم، انتشارات دانشگاه تهران.
- کراچی، روح انگیز(1390)،هشت رساله در بیان احوال زنان، از 1000 تا 1313 هجری قمری، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- مصاحب، غلامحسین(1374)، دایره المعارف فارسی، تهران، انتشارات امیرکبیر.
- نفیسی، سعید(1390)، تاریخ اجتماعی ایران، چاپ سوم، تهران، نشر پارسه.
- نوایی، عبدالحسین(1380)، اثرآفرینان (زندگینامه نام آوران فرهنگی ایران از آغاز تا سال 1300 ش)، تهران، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
- واصفی، محمودبن عبدالجلیل(1401)، «بدایع الوقایع»، تصحیح جواد روستا، انتشارات نخبگان.
- یزدانی، زینب (1378)، زن در شعر فارسی، انتشارات فردوسی.
- فهرست مقاله ها
- احمدی، نزهت (1395)، زنان واقف در پایتخت صفوی، مقالات همایش اصفهان و صفویه، صص 28-18.
- پورشریف، حسین(1392) «بررسی ویژگیهای سبکی نگارستان جوینی»، ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی، سال 1392، ش2 (پی درپی20 )
- دشتی، محمد (1392)، «زن در دوره خوارزمشاهیان»، تاریخ در آیینه پژوهش، شماره 35.
- عزیزی، حسین (1400)، «نقش علمی زن در تاریخ اسلام»، مجله دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان.
- قاضی شیراز، میراسماعیل (1395)، «خاتون حصاری (بررسی جایگاه اجتماعی و حقوق زنان) در مثنوی های لیلی و مجنون و خسرو و شیرین»، فصلنامه تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، شماره 10.
- مدرّس زاده، عبدالرضا(1398) «متن پژوهی نگارستان معین الدین جوینی»، فصلنامه علمی کاوش، سال بیستم، ش40، صص 9-39.
- معماریانی، زهره(1392) «زن در دوره خوارزمشاهیان»، تاریخ در آیینه پژوهش، شماره 35.
- موحدی، محمدرضا(1398) «متن پژوهی نگارستان معین الدین جوینی»، فصلنامه علمی کاوش، سال بیستم، ش40، صص 9-39.