- تعداد نمایش : 52
- تعداد دانلود : 137
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1967
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8141
سال : 19
شماره : 1
شماره پی در پی : 119
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 1،
،
شماره پی در پی 119
بررسی و تحلیل سبکشناسی سطح فکری قصائد فارسی سعدی شیرازی
صفحه
(199
- 227)
امید مجد ، ناصر کاظمخانلو (نویسنده مسئول)، سمیره همتی
تاریخ دریافت مقاله
: آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اسفند 1404
چکیده
زمینه و هدف: قصیده همچون دیگر انواع ادبی در طول زمان، تحولات بسیاری یافته و در ساختار و محتوا دچار تحول و دگرگونی شده است. سعدی شیرازی یکی از بزرگترین قصیده سرایان زبان فارسی است که در تحول قصیده بعد از ناصرخسرو، سنایی و خاقانی نقش برجسته ای دارد، اما درخصوص قصاید وی پژوهش چندانی منتشر نشده است. در این مقاله به بررسی ویژگیهای سبکی در قصائد فارسی سعدی شیرازی در سطح فکری پرداخته شده است.
روشها: این پژوهش که به شیوۀ تحلیل محتوا و کتابخانه ای انجام شده است، به بررسی ساختار و مهمترین ویژگیهای سبکشناسی قصائد فارسی سعدی شیرازی در سطح فکری میپردازد.
یافته ها: سعدی با کاربرد نصیحت یا مدح ممدوح به جای تغزل، استفاده از قصاید غزلوار و مختصر ساختن بخش تنۀ اصلی(مدح) در مقایسه با تغزل-گاه در حد یکی دو بیت- در قصاید خویش سنتشکنی کرده است. انتقاد و اعتراض به رسم مدیحه گویی و درخواست از شاهان و تهدید و انذار ممدوح نیز از دیگر ابتکارات سعدی در بخش تنۀ اصلی قصاید خویش است.
نتیجه گیری: موضوع و مضمون اصلی قصاید سعدی ستایش خداوند و پیامبر(ص)، توحید، وصف بهار، موعظه و نصیحت و حکمت، مدح و ستایش بزرگان و مرثیه است. سعدی شاعری غزلسرا است و به دلیل همین روحیه، در اکثر قصاید مدحی خویش تغزل آورده است، اما در قصاید غیر مدحی خویش و در قصاید مدحی توام با پند و اندرز، تغزلی نمیآورد و از همان ابتدا به سراغ موضوع اصلی قصیده میرود. او با رد شریطه و اختصاص این بخش به دعای ممدوح ( نه طلب جاودانگی به شکل شریطه) تحولی در ساختار قصاید کهن ایجاد کرده است.
کلمات کلیدی
سعدی شیرازی
, قصاید
, سبکشناسی
, سطح فکری
- آهی، حسین( 1362) بهارگاه از نظر سعدی، سروش، شمارۀ 233، ص: 65.
- احمدی، احمد( 1364) سعدی و حسن و قبح افعال، ذکر جمیل سعدی، ج1، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،ص: 80.
- اسکویی، نرگس( 1393) انقلابی در برابر مدح در شعر سبک آذربایجانی؛ پژوهشنامۀ ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال دوازدهم، شمارۀ بیست و سوم، صص: 9-26.
- براون، ادوارد( 1368) تاریخ ادبیات ایران از سنایی تا سعدی، ترجمۀ غلامحسین صدری افشار، چاپ چهارم، تهران: مروارید، ص: 216.
- برزگر خالقی، محمدرضا؛ وحیده نوروززادۀ چگینی( 1390) بررسی وجوه تمایزات و تشابهات سبکی در قصاید عصر مغول ،سبکشناسی نظم و نثر فارسی( بهار ادب)،سال چهارم، شمارۀ دو، پیاپی 12، صص: 367-384
- حسینی، مریم(1391) مقایسۀ تطبیقی قصاید سنایی و سعدی، سعدی شناسی، دفتر پانزدهم، صص: 132-151.
- حسینی سده ، سیده الهام؛ حسین آقاحسینی، سعید شفیعیون( 1399) «سیر تحول تشبیب در شعر سبکهای خراسانی و عراقی»، شعرپژوهی، سال دوزاردهم، شمارۀ چهارم، پیاپی 46، صص: 117-138.
- جوکار، نجف( 1385) درآمدی بر مخاطبشناسی مدایح سعدی، سعدیشناسی، دفتر نهم، شیراز: بنیاد فارسشناسی، صص: 111-124.
- دبیرینژاد، بدیعالله( 1357) تصوف در نظر سعدی، مقالاتی دربارۀ زندگی و شعر سعدی، به کوشش منصور رستگار، چاپ سوم، شیراز: دانشگاه شیراز، ص: 35.
- دشتی، علی( 1364) در قلمرو سعدی، چاپ ششم، تهران: اساطیر،ص: 241.
- دشتی، علی( 1391) جلوه های شخصیت سعدی؛ سعدیشناسی، دفتر پانزدهم، شیراز: بنیاد فارسشناسی، صص: 234-253.
- رستگار فسایی، منصور 1391) سعدی و انواع قصایدش، سعدیشناسی، دفتر پانزدهم، شیراز: بنیاد فارسشناسی، صص: 91-124.
- رضازاده شفق، صادق( 1350) تاریخ ادبیات ایران، چاپ دوم، شیراز: دانشگاه شیراز، صص: 235-234.
- ریپکا، یان( 1364) ادبیات ایران در زمان سلجوقیان و مغولان، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: گستر،ص: 109.
- زرینکوب، عبدالحسین( 1379) حدیث خوش سعدی، تهران: سخن،ص: 90.
- __________________( 1375) از گذشتۀ ادبی ایران، تهران: المهدی، صص: 5-6.
- __________________ ( 1363) سیری در شعر فارسی، تهران: نوین،ص: 79.
- سراج، سیدحسام الدین( 1368) موسیقی شعر، سوره، دورۀ اول، شمارۀ 8،صص: 57-56
- سعدی، مصلح بن عبدالله( 1385) کلیات سعدی، به تصحیح محمدعلی فروغی، تهران: هرمس.
- شبلی نعمانی، محمد( 1339) شعرالعجم یا تاریخ شعرا و ادبیات ایران، ترجمۀ سید محمد تقی فخر داعی گیلانی، تهران: دنیای کتاب، ج2: ص 47.
- شعار، جعفر( 1369) گزیدۀ قصاید سعدی، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر،صص: 15-16.
- شفیعی کدکنی( 1387) صورخیال در شعر فارسی، چاپ دوازدهم، تهران: آگاه،صص: 169-31-318.
- شمیسا، سیروس( 1384) کلیات سبکشناسی، چاپ نخست از ویرایش دوم، تهران: میترا، ص: 217.
- _____________(1378) سبکشناسی شعر، چاپ چهارم، تهران: فردوس،ص: 223.
- _____________( 1381) نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: فردوس، ص: 352.
- صبور، داریوش( 1384) آفاق غزل فارسی، (پژوهشی انتقادی در تحول غزل و تغزل از آغاز تا امروز)چاپ دوم، تهران: زوار.ص: 315.
- ظهیری ناور، بیژن و محمد ابراهیم پور( 1387) دیدگاههای کلامی سعدی بر بنیاد قصاید سعدی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، شمارۀ 60، صص : 35-64
- عقدایی، تورج( 1388) نقد اجتماعی و آسیبشناسی تصوف در بوستان سعدی، عرفان اسلامی، دورۀ 5، شمارۀ 19، صص: 51-73.
- غلامرضایی، محمد( 1377) سبکشناسی شعر پارسی از رودکی تا شاملو، تهران: جامی،صص: 105-321-251-252.
- غنیپور ملکشاه، احمد و سبیکه اسفندیار( 1392) مایه های عرفانی در قصاید سعدی و مقایسۀ آن با مصیبتنامۀ عطار، ادیان و عرفان، شمارۀ 2، صص: 122-193
- فولادوند، عزت الله(1388 ) در ستایش سعدی، سعدیشناسی، دفتر دوزادهم، شیراز: بنیاد فارسشناسی، صص: 124-139
- قزوینی، محمد( 1364) مقالات؛ گردآوری عبدالکریم جربزه دار، تهران: اساطیر،صص: 548-607.
- قلی، علیرضا(1387) جامعه شناسی خودکامگی، تهران : نی،صص: 27-28.
- کرمی، محمدحسین( 1383) تقدیر و سرنوشت در ادبیات فارسی و تاثیر آن بر فرهنگ مردم ایران، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شمارۀ 168-169، ص: 133.
- کزازی، میرجلال الدین(1391 ) مرز اندرز در چامه های سعدی، سعدیشناسی، دفتر پانزدهم، شیراز: بنیاد فارسشناسی، صص: 125-131.
- کمالی سروستانی، کوروش( 1391) مدح قصاید سعدی، سعدیشناسی، دفتر پانزدهم، شیراز: بنیاد فارسشناسی، صص: 5-9 .
- محقق، مهدی( 1375) مقالاتی دربارۀ زندگی و شعر سعدی، به همت منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر، ص: 363.
- مژده، علی محمد( 1357) عرفان سعدی، مقالاتی دربارۀ زندگی و شعر سعدی، به کوشش منصور رستگار، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه پهلوی،ص: 297.
- مظفریان، منوچهر( 1364) آیین مدیریت در نظر سعدی، ذکر جمیل سعدی، تهران: ادارۀ انتشارات و تبلیغات وزارت ارشاد اسلامی، ج3: 232.
- معدنکن، معصومه(1391) نه هر کس حق تواند گفت گستاخ، سعدیشناسی، دفتر پانزدهم، شیراز: بنیاد سعدیشناسی، صص: 152-166.
- موتمن، زینالعابدین( 1364) شعر و ادب فارسی، تهران: زرین، صص: 36-86.
- موحد، ضیاء( 1373) سعدی، تهران: طرح نو، ص: 82.
- وحیدیان کامیار، تقی( 1388) عروض و قافیه، چاپ پانزدهم، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران،ص: 74.