- تعداد نمایش : 47
- تعداد دانلود : 70
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1957
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8067
سال : 19
شماره : 1
شماره پی در پی : 119
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 1،
،
شماره پی در پی 119
تحلیل و واکاوی اغراض بلاغی ندا و منادا در تاریخ وصّاف
صفحه
(1
- 19)
زیبا آژیر ، برات محمدی (نویسنده مسئول)، عباس باقینژاد
تاریخ دریافت مقاله
: مهر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: دی 1404
چکیده
زمینه و هدف: بلاغت ندا و منادا از جمله ابزارهای مؤثر زبانی در ایجاد تنوع معنایی و القای اغراض ثانویه در متون ادبی به شمار میآید. تاریخ وصّاف بعنوان یکی از شاخصترین نمونه های نثر مصنوع و متکلّف دوره ایلخانی، بستری مناسب برای بررسی کارکردهای بلاغی این ساخت زبانی فراهم میسازد. هدف پژوهش حاضر، تحلیل شیوه های کاربرد ندا و منادا و تبیین اغراض ثانویه بلاغی آن در تاریخ وصّاف است.
روش پژوهش :این پژوهش به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. داده ها از طریق سندکاوی و استخراج نمونه های ندا و منادا از متن چهار جلد تاریخ وصّاف گردآوری و سپس با تکیه بر مبانی بلاغت کلاسیک تحلیل شده اند.
یافته های پژوهش:یافته های پژوهش نشان میدهد که وصّافالحضره آگاهانه و هدفمند از شگردهای بلاغی در سراسر اثر خود بهره برده و ندا و منادا را در راستای تقویت جنبه های عاطفی و اقناعی متن به کار گرفته است. کاربرد صریح حرف ندا در بسیاری از موارد، افزون بر ایجاد اطناب و هماهنگی با سبک متکلّف و سنتی نثر دوره ایلخانی، امکان انتقال مستقیم عواطف نویسنده و برجسته سازی مقاصد معنایی مورد نظر او را فراهم کرده است.
نتایج پژوهش :نتایج پژوهش حاکی از آن است که ندا و منادا در تاریخ وصّاف کارکردهایی متنوع چون اطلاعرسانی و گزارش، درخواست و خواهش، توبیخ و سرزنش، ابراز شادمانی و یُمن، تشویق، ترغیب و اغتنام فرصت را بر عهده دارند. همچنین، وصّاف با تقدیم و تأخیر آگاهانه ندا و منادا در ساخت جمله، بدنبال تأکید معنایی و القای بار عاطفی خاص بوده و از این طریق، نقش بلاغی این ساخت زبانی را در پیشبرد مقاصد گفتمانی خود تقویت کرده است.
کلمات کلیدی
تاریخ وصّاف. وصّاف شیرازی. بلاغت. اغراض ثانویه ندا و منادا.
- امیرخانلو. معصومه(1397). «سبک شناسی جملات ندایی در غزلیّات حافظ». فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال یازدهم. شماره اول. پیاپی 39. صص 43 ـ 58.
- انوری. حسن و گیوی. حسن (1375). دستور زبان فارسی. 2جلد. چاپ دوازدهم. تهران: فاطمی، صص119-120.
- آذر حزین. مهدی و میلادی. فرشته (1398). «مقایسه کارکرد بلاغی ندا در اسرار توحید و مقامات ژنده پیل بر مبنای فرا نقش اندیشگانی».کهننامه ادب پارسی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. دو فصلنامه علمی ـ پژوهشی. سال دهم. شماره اول. صص 3 ـ 37.
- آذریتربت. فاطمه و همکاران (1402). «بررسی شگردهای ساختاری و محتوای توصیف در متون تاریخی مطالعه موردی: تاریخ جهانگشا و تاریخ وصّاف الحضره». سبکشناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب). دوره 16. پیاپی 89. صص 10ـ 17.
- بهار. محمّدتقی (1356). سبکشناسی. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر، ص 100.
- پورنامداریان. تقی (1387). «بلاغت و گفتگوی متن». نقد ادبی. شماره 1. صص 11 ـ 37.
- جرجانی. عبدالقاهر (1383). دلایل الاعجاز فی القرآن. ترجمه و تلخیص: سید محمّد رادمنش. تهران: شاهنامه پژوهی، صص 38 ـ 39.
- خیامپور. عبدالرسول (1384). دستور زبان فارسی. چاپ چهاردهم. تبریز: ستوده.
- رجایی. محمّد خلیل (1392). معالم البلاغه در علم معانی و بیان و بدیع. چاپ چهارم. شیراز: مرکز نشر دانشگاه شیراز، صص 160 ـ 161.
- رستگارفسایی. منصور (1380). انواع نثر فارسی. تهران: سمت، ص 158.
- رضوی. سیّدابوالفضل. هژبریان. حسین (1400).« نقد و بررسی کتاب زندگی، زمانه و تاریخ نگاری وصّاف شیرازی». پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه های علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ماهنامه علمی. سال 21. شماره 21. صص 145 ـ 166.
- شریعت. محمّدجواد (1375). دستور زبان فارسی. چاپ هفتم. تهران: اساطیر، ص 33.
- شفایی. احمد (1363). مبانی علمی دستور زبان فارسی. تهران: نوین، ص 89.
- صفا. ذبیح الله (1401). تاریخ ادبیات در ایران. هشت جلد. چاپ بیست و دوم. تهران: فردوس، ص1261.
- صفوی. کوروش (1394). از زبانشناسی به ادبیات. ج1. چاپ پنجم. تهران: سوره مهر، ص 35.
- عرفان. حسین(1383).کرانه ها( شرح و ترجمه فارسی مختصر المعانی). دو جلد. چاپ چهارم.قم: هجرت، ص 346.
- علوی مقدم. محمّد و اشرافزاده. رضا(1387). معانی و بیان. تهران: سمت، صص 58 ـ 66 ـ 67 ـ 71.
- علیزاده. ناصر و روحی کیاسر. اعظم (1399). «جنبه های بلاغی عنصر نحوی ندا در اشعار اخوان ثالث». مجله علمی مطالعات زبانی و بلاغی. سال 11. شماره 21. صص 275 ـ 300.
- قاسمزاده. سیّدعلی و حاتمی. سعید (1390).«تحلیل بینامتنی مختصات ادبی نثر تاریخ جهانگشا و تاریخ وصّاف».فصلنامه تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال چهارم. شماره چهارم. پیاپی 14. صص 77 ـ 94.
- قریب. عبدالعظیم و دیگران (1378). دستور زبان فارسی ( پنج استاد). چاپ دوم. تهران: فردوس، صص 44 ـ 57.
- محمّدی. معصومه و دیگران (1396). «نقد و بررسی ندا در بلاغت فارسی و عربی». پژوهشنامه نقد و بلاغت. سال6 . شماره 2. صص 185 ـ 202.
- محمودی.آزاده و جباری. نجم الدین (1403). «درآمدی مقایسه ای بر ساختارهای بلاغی تقدیم و تأخیر در ادبیات و خوشنویسی». پژوهشهای دستوری و بلاغی. دوره 14. شماره 26. صص 40 ـ 62.
- مرادی. محمّدهادی و کاظمی. فاطمه (1395). «دلالت تقدیم و تأخیر در سیاق نفی و اثبات از دیدگاه عبدالقاهر جرجانی». پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت. سال 5. شماره 1. صص 91 ـ 109.
- ناتلخانلری. پرویز (1382). دستور زبان فارسی چاپ هجدهم. تهران: توس، ص 77.
- وصّاف (شیرازی). شهابالدین عبدالله (1338). تاریخ وصّاف (مشهور به نسخه بمبئی: 1269 هـ ). تهران: کتابخانه ابن سینا و جعفری تبریزی.
- ____________________ (1401). تجزیه الامصار و تزجیه الاعصار (معروف به تاریخ وصّاف). به کوشش احمد خاتمی. شش جلد. تهران: علم.
- همایی. جلالالدین (1373). معانی و بیان. چاپ دوم. تهران: شرکت نشر هما، ص 88.
- __________ (1391). فنون بلاغت و صناعات ادبی. چاپ سی و دوم. تهران: سخن (شرکت نشر هما)، ص 10.