ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18، شماره 12، اسفند 1404 ، شماره پی در پی 118

کارکردهای هنری تمثیل در غزل معاصر (موردکاوی: غزلیّات امید مجد)

صفحه (293 - 308)
کامران کسائی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : مهر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : دی 1404

چکیده

زمینه و هدف: تمثیل بعنوان آرایه ای بلاغی از دیرباز در شعر و ادب فارسی مورد استفاده قرار گرفته است. این شگرد زیبای بلاغی در جهت انتقال مفاهیم ذهنی و احساس و عواطف شاعران بمخاطبان بسیار کارآمد و مؤثر بوده است و در شعر معاصر بویژه غزل نیز میتوان نمونه های بسیار قابل توجّهی از این آرایه را مشاهده نمود. غزلیّات امید مجد، یکی از جمله این غزلیّات معاصر است که توانمندی شاعر در خلق تصاویر، حاصل توجّه به معانی تازه و اقناع مخاطب در کنار بهره گیری از زبان رسا در استفاده از تمثیل و تصویرسازیهای حاصل از آن است. هدف پژوهش پیش رو آن است که نشان دهیم این شاعر توانمند چگونه از رهگذر تمثیل به خلق تصویر و گسترش دامنه خیال مبادرت نموده است.

روش مطالعه: روش مطالعه در این پژوهش بشیوه توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و سندکاوی در دو دفتر «یادگار بهار» و «همراه باران» از مجموعه غزلیّات امید مجد است.

یافته های پژوهش: یافته های پژوهش نشان میدهد که مجد، از تمثیل نه صرفاً بعنوان آرایه ای بلاغی، بلکه بعنوان ساز و کاری معنابخش و تصویرساز بهره میگیرد؛ ساز و کاری که بکمک آن، تصویرها تقویت شده و حالات عاشقانه را به زیبایی توصیف مینماید.

نتایج پژوهش: دقّت و توجّه مجد در بکار بردن تمثیل سبب افزایش ظرفیّت بلاغی غزلهای وی و خلق معانی تازه در زبان شعری وی شده است که نشان از ذهن ادبی و سطح دانش بالای شاعر دارد. وی با لحن استوار و در عین حال زبانی ساده و سنجیده، تمثیل را در خدمت اقناع مخاطب، انتقال تدریجی معنا و برجسته سازی تصاویر شعری مورد استفاده قرار داده است و بر اساس نتایج بدست آمده مشخص میشود که بیشترین استفاده وی از تشبیه تمثیل در کلام است.

کلمات کلیدی
امید مجد , غزل معاصر , تمثیل , تصویرسازی , بلاغت.