ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 3، خرداد 1405 ، شماره پی در پی 121

روایت‌شناسی بررسی و تحلیل ریخت‌شناسی، اسطوره شناسی منظومه «مجنون و لیلی» محمّد‌امین شهرستانی اصفهانی بر اساس نظریۀ گریماس ، الیاده

صفحه (215 - 230)
مهسا سادات سیدصالحی ، مریم محمدی (نویسنده مسئول)، غلامرضا داوودی‌پور
تاریخ دریافت مقاله : آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : اسفند 1404

چکیده

زمینه و هدف: منظومه «مجنون و لیلی» محمّدامین شهرستان اصفهانی از جمله آثار غنایی متأخر ادب فارسی است که تاکنون کمتر از منظر روایت‌شناسی، ساختارگرا و اسطوره ‌شناسی به صورت مستقل بررسی شده است. هدف پژوهش حاضر تحلیل ساختار روایی این منظومه بر پایۀ ریخت‌شناسی پراپ بر الگوی کنشگری آلژیر داس ژولین گریماس و بر اساس اسطوره شناس و دین‌پژوه معروف میرچا الیاده و تبیین نقشها، مناسبات و کارکردهای شخصیت، در سطوح ژرف ساخت ، روساخت و منشأ و مأخذ داستانهای روایت است. ضرورت این پژوهش از آن‌رو است که اغلب مطالعات پیشین، تمرکز خود را بر منظومه های کلاسیکتر، بویژه لیلی و مجنون نظامی گنجوی نهاده اند و اثر محمّدامین شهرستانی کمتر به طور نظام‌مند تحلیل شده است.

روش: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای است و داده ها از طریق تحلیل متن منظومه و اسناد معتبر تاریخی بر پایه علمی و تطبیق آن با الگوهای نظریۀ گریماس و میرچاه الیاده گردآوری شده اند.

یافته های پژوهش: یافته ها نشان میدهند که روایت «مجنون و لیلی» محمّدامین ضمن پیروی از ساختار بنیادین روایتی عاشقانه در سازماندهی کنشگران توزیع نقشهای ششگانه گریماس و اسطوره شناسی الیاده و برجسته سازی موانع اجتماعی و تقدیرگرایانه، ویژگیهای متمایزی دارد.

نتایج: نتیجه پژوهش بیانگر آن است که بر اساس اسطوره مأخذ و منشأ حکایات داستان ایرانی را باید چگونه مورد واکاوی قرار داد، به کارگیری این الگوهای روایت‌شناسی امکان درک عمیق منطق درونی روایت و شناسایی الگوهای تکرار شوندۀ داستانی را فراهم میسازد.

کلمات کلیدی
روایت‌شناسی , اسطوره شناسی , منظومۀ مجنون و لیلی محمّدامین شهرستانی اصفهانی , گریماس , الیاده.