- تعداد نمایش : 63
- تعداد دانلود : 69
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1949
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .18 .8066
سال : 18
شماره : 12
شماره پی در پی : 118
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 18،
شماره 12،
،
شماره پی در پی 118
جامعه شناسی شخصیّت راوی در رمان بامداد خمار بر اساس نظریّه آنتونی گیدنز
صفحه
(165
- 181)
صونا ارشادی ، فروغ جلیلی (نویسنده مسئول)، عباس باقینژاد
تاریخ دریافت مقاله
: مهر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: دی 1404
چکیده
زمینه و هدف: رمان بامداد خمار از جمله متون روایتمحوری است که در آن تجربه زیسته زنان در بستر تقابل سنت و مدرنیته بازنمایی میشود. این اثر با روایت زندگی و انتخابهای «محبوبه»، مجالی فراهم میآورد تا سازوکارهای شکلگیری هویّت فردی و کنش اجتماعی زنان در جامعه سنتمحور بررسی شود. از آنجا که آنتونی گیدنز در نظریّه جامعه شناسیاش بر پویایی هویّت، بازاندیشی کنشگران، و تأثیر ساختارهای اجتماعی بر تصمیمگیری فردی تأکید میکند، رمان بامداد خمار بستر مناسبی برای تحلیل جامعه شناختی فرایند هویتیابی و عاملیت راوی است. هدف این پژوهش تحلیل جامعه شناختی شخصیّت راوی، یعنی محبوبه، بر اساس مؤلفه های نظریّه گیدنز از جمله بازاندیشی هویّت، پیوستار سنت و مدرنیته، عاملیت فردی و ساختیابی روابط است تا نشان داده شود که چگونه کنشها و تصمیمات او در دل ساختارهای اجتماعی و خانوادگی شکل میگیرند و چگونه راوی در کشاکش سنت و مدرنیسم، در تلاش برای ساختن هویّت زنانه و خودمختار، دست به بازتعریف خود میزند.
روش مطالعه: روش مطالعه در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و بهره گیری از نقد جامعه شناسی بر پایه نظریّه آنتونی گیدنز است. جامعه آماری پژوهش رمان بامداد خمار اثر فتانه حاج سیدجوادی است.
یافته های پژوهش: یافته های پژوهش نشان میدهد که شخصیّت راوی (محبوبه) در رمان بامداد خمار در تعارض میان سنت و تمایل به عاملیت فردی، تصمیم میگیرد که خود برای ادامه زندگیاش تصمیم بگیرد اما در مسیر انتخاب خود با شی انگاری، فقدان هویّت سلطه ساختارهای سنتی مواجه میشود.
نتایج پژوهش: نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که شخصیّت محبوبه در ابتدا با گسست از نظام سنتی خانواده قصد دارد عاملیت خویش را به منصه ظهور برساند اما در مسیر خود با سلطه ساختارهای سنتی و شیانگاری هویّت زنانه خویش را از دست میدهد اما در انتها با تغییر و بازاندیشی، عاملیت خود را باز مییابد.
کلمات کلیدی
بامداد خمار
, رمان
, نقد جامعه شناختی
, آنتونی گیدنز
- ایمان. محمّدتقی و کیذقان. طاهره (1382). «بررسی عوامل مؤثر بر هویّت اجتماعی زنان: مطالعه موردی زنان شهر شیراز». فصلنامه علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س). سال دوازدهم و سیزدهم. شماره 44 و 45. صص 79 ـ 106.
- پاینده. حسین (1382). گفتمان نقد. تهران: روزنگار، ص 69.
- پروین. لورنس ای و جان. اولیور پی (1395). شخصیّت. ترجمه: محمّدجعفر جوادی و همکاران. چاپ هفتم. تهران: آییژ، ص 3.
- پوینده. محمّد جعفر (1377). درآمدی بر جامعه شناسی ادبیات. تهران: نقش جهان، ص 16.
- تایوغ. علیرضا و دیگران (1402). «بررسی سبک فکری شعر حمید مصدق با تکیه بر جامعه شناسی لوسین گلدمن». نشریه علمی سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دوره 16. شماره پیاپی 87. صص 125 ـ 139.
- جلایی پور. حمیدرضا و محمّدی جمال (1392). «نظریّه های متأخر جامعه شناسی». چاپ چهارم. تهران: نشر نی. صص 21 ـ 39.
- جلایی پور. محمّدرضا (1384). آشنایی با آراء و آثار گیدنز. تهران: طرح نو، ص 14.
- جلائیان بخشنده. وجیهه و دیگران (1397). «تدوین و سنجش پذیری مقیاس مدارای اجتماعی مبتنی بر نظریّه ساختیابی گیدنز». پژوهشهای جامعه شناسی معاصر. سال ۷. شماره ۱۲. صص 135 ـ 160.
- حاج سیّدجوادی. فتانه (1404). بامداد خمار. چاپ هشتاد و هشتم. تهران: البرز.
- خدیوی علی و کرم اللهی. نعمت الله (1400). «روششناسی بنیادین مفهوم سنت در اندیشه آنتونی گیدنز با رویکرد انتقادی». دو فصلنامه مطالعات فرهنگی ـ اجتماعی حوزه سال 5. شماره 9. صص 59 ـ 78.
- ریتزر. جورج (1401). نظریّه های جامعه شناسی در دوران معاصر. ترجمه: محسن ثلاثی. چاپ بیست و هشتم. تهران: علمی، ص 86.
- زرافا. میشل (1386). جامعه شناسی ادبیات داستانی. ترجمه: نسرین پروینی. تهران: سخن، صص9ـ 126 ـ 127.
- سفیری. خدیجه و معروف پور. مینا (1396). «ارائه الگوی تعارض هویّتی زنان». زن و مطالعات خانواده. سال دهم. شماره سی و هشتم. صص 43 ـ 67.
- صفایی. علی و مظفری. کبری (1388). «بررسی توصیفی، تحلیلی و انتقادی رمانهای عامه پسند ایرانی». ادب پژوهی. شماره دهم. صص 109ـ 136.
- گلدمن. لوسین (1381). جامعه شناسی ادبیات (دفاع از جامعه شناسی رمان). ترجمه: محمّد جعفر پوینده. تهران: چشمه، ص 29.
- گیدنز. آنتونی (1385). تجدد و تشخص. ترجمه: ناصر موفقیان. تهران: نشر نی، ص 39 ـ 58. 15.
- _________ (1398). جامعه شناسی. ترجمه: منوچهر صبوری کاشانی. چاپ سی و چهارم. تهران: نشر نی، صص 39 114 ـ 139.
- مستور. مصطفی (1379). مبانی داستان کوتاه. چاپ سوم. تهران: نشر مرکز، ص 62.
- مک کی. رابرت (1389). داستان: ساختار، سبک و اصول فیلمنامه نویسی. ترجمه: محمّد گذرآبادی. چاپ بیست و ششم. تهران: هرمس، ص 102.
- ملایی. رقیه و دیگران (1402). « بررسی عنصر زمان و بینا متنی روایی در رمان بامداد خمار و داستان لیلی و مجنون با تأکید بر نظریّه ژرار ژنت». نشریه مطالعات هنر اسلامی. شماره 52. دوره 20. صص 907 ـ 921.
- مهدیزاده. محمّدرضا و دیگران (1403).«تحلیل و واکاوی نقد جامعه شناسی لوسین گلدمن در نماد پردازی عناصر طبیعی در شعر معاصر؛ مطالعه موردی: اشعار اخوان ثالث، احمد شاملو و فروغ فرخزاد». نشریه علمی سبکشناسی نظم نثر فارسی (بهار ادب سابق). سال هفدهم. شماره چهارم. پی در پی 98. صص 67 ـ 93.
- میرصادقی. جمال (1376). عناصر داستانی. چاپ سوم. تهران: سخن، صص 86 ـ 404.
- میشل. آندره (1376). پیکار با تبعیض جنسی. ترجمه: محمّد جعفر پوینده. تهران: نگاه، ص 54.
- یونسی. ابراهیم (1401). هنر داستان نویسی. چاپ هفدهم. تهران: نگاه، صص 259 ـ 260.