ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 4، تیر 1405 ، شماره پی در پی 122

تحلیل و واکاوی «نئو‌گلستان»؛ نقیضه ای نو از گلستان سعدی

صفحه (135 - 154)
اکرم هراتیان (نویسنده مسئول)، زهرا دهقانی
تاریخ دریافت مقاله : اسفند 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : خرداد 1405

چکیده

زمینه و هدف: نقیضه (Parody) نوعی تقلید سخره آمیز از یک شاهکار ادبی است. شاعر و نویسنده نقیضه از سبک، قالب و طرز نگارش نویسنده یا شاعری خاصّ تقلید میکند؛ امّا به جای موضوعات جدّی و وزینِ اثرِ اصلی (الگو)، مطالبی کاملاً مغایر و کم‌اهمیّت میگنجاند تا در نهایت نمونه ای طنز و سخره آمیز از اثر اصلی تولید کرده، به گونه ای تمسخرآلود آن اثر را جواب گفته باشد. نئوگلستانِ پدرام ابراهیمی، نوترین نقیضۀ گلستان سعدی است که در آغاز دهه نود، منتشر شد. در این جستار قصد داریم ضمن پرداختن به مفهوم نقیضه و نقیضه پردازی، به بررسی نئوگلستان و تحلیل ویژگیهای سبکی و محتوایی آن بپردازیم و به این هدف دست یابیم که نئوگلستان چگونه نقیضه ای است، ساختار آن چگونه است و میزان توفیق نویسنده در آفرینش این مجموعه و نقیضه پردازی تا چه اندازه است.

روش پژوهش: پژوهش حاضر به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده، داده های تحقیق کتابخانه ای و اسنادی است. نخست دو کتاب نئو‌گلستان و گلستان بررسی شده؛ سپس از طریق منابع و مآخذ مرتبط با موضوع، اطلاعات لازم گردآوری، جمع بندی و تحلیل شده است.

یافته ها: نئوگلستان با دیگر نقیضه های گلستان تفاوتهایی دارد؛ نویسنده تعدادی از حکایات گلستان را برگزیده و با توجه به مسائل اجتماعی روز، آن حکایات را به ‌صورتی هزل‌آمیز و طنزگونه تغییر داده است. در عین حال جملات اثرِ سرمشق را هم در لا‌به لای همان حکایات شاهد هستیم. این خلّاقیت نویسنده، نئو‌گلستان را از سایر نقیضه های گلستان سعدی متمایز کرده ‌است.

نتیجه گیری: نئوگلستان همه ویژگیهای لازم برای یک نقیضه موفّق را دارد. نویسنده هم در آن ابتکار زیادی به خرج داده، هم اصل یادآوریِ سرمشق را رعایت کرده است. افزون بر این دارای مضامین و محتوای پر‌کششی است که مخاطب را سرگرم میکند. نئوگلستان حکایات و واژگان پست و رکیک هم ندارد و از این حیث یک اثر طنزآمیز موفّق به حساب می آید.

کلمات کلیدی
سعدی , گلستان , نئوگلستان , پدرام ابراهیمی , نقیضه