- تعداد نمایش : 52
- تعداد دانلود : 62
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1958
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8010
سال : 19
شماره : 1
شماره پی در پی : 119
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 1،
،
شماره پی در پی 119
تحلیل سبکشناسی سوررئالیسم و ابعاد ایدئولوژیک رمان ملکوت از منظر یونگ
صفحه
(21
- 39)
فاطمه آستانه اصل ، بهرام پروین گنابادی (نویسنده مسئول)، مهرانگیز اوحدی
تاریخ دریافت مقاله
: آبان 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: بهمن 1404
چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش به تحلیل رمان ملکوت بهرام صادقی از منظر سبکشناسی ایدئولوژیک با تکیه بر نظریۀ کهنالگوهای یونگ میپردازد. هدف آن، بررسی نحوه بازنمایی مؤلفه های سوررئالیستی در سه سطح روایی، زبانی و ایدئولوژیک و پیوند آن با بحران هویت و اضطراب انسان مدرن ایرانی است. در لایۀ روایی، گسست زمان و درهمتنیدگی رؤیا و واقعیت، ساختاری ذهنی و وهمآلود میآفریند؛ در لایۀ روانی، رویارویی آقای م.ل و دکتر حاتم بازتاب کشمکش میان «من آگاه» و «سایه» است؛ و در لایۀ ایدئولوژیک، رمان نقدی بر فروپاشی ارزشهای عقلانی و اخلاقی در جامعه مدرن است. صادقی با زبان نمادین و تخیل سوررئالیستی، رنج و تنهایی انسان ایرانی را در مواجهه با نیروهای ناخودآگاه و گسستهای تاریخی نشان میدهد.
روشها: در این پژوهش، روش گردآوری داده ها مبتنی بر استقرای تام بوده و روش تحقیق از نوع توصیفی ـ تحلیلی است. ابتدا داده های استخراجشده از متن رمان ملکوت به صورت نظاممند توصیف شده و سپس تحلیل سبکشناسانه با تمرکز بر لایۀ فکری اثر صورت گرفته است. هدف از این فرایند، تبیین چگونگی بازنمایی ایدئولوژی از خلال سبک روایی و عناصر زبانی اثر است.
یافته ها: رمان ملکوت با بهره گیری از عناصر سوررئالیستی مانند گسستهای زمانی و مکانی، انحلال مرز واقعیت و خیال، و حضور ناخودآگاه، بحرانهای روانی و هویتی شخصیتها را بازنمایی میکند. روایت همچنین امکان نقد گفتمانهای مسلط اجتماعی، اخلاقی و معرفتی را فراهم میآورد و فروپاشی ارزشهای رسمی را آشکار میسازد. بدینترتیب، سبک سوررئالیستی در ملکوت همزمان حامل زیباییشناسی، بازنمایی روانی و تحلیل ایدئولوژیک است.
نتیجه: بررسی رمان ملکوت نشان میدهد که سبک سوررئالیستی نه تنها به خلق فضایی روانی و خیالانگیز کمک میکند، بلکه ابزاری برای نقد نظامهای ایدئولوژیک و آشکارسازی بحران هویت انسان مدرن است. گسستهای زمانی و مکانی، تصاویر نمادین و حضور ناخودآگاه، هم بحران روانی شخصیتها و هم فروپاشی ارزشهای رسمی را بازتاب میدهند. بدین ترتیب، اثر همزمان از نظر زیباییشناسی، روانشناسی و تحلیل ایدئولوژیک، تجربه ای چندلایه و انتقادی ارائه میدهد.
کلمات کلیدی
سوررئالیسم
, سبکشناسی ایدئولوژیک
, یونگ
, ناخودآگاه جمعی
, رمان ملکوت
- آریان پور، امیر حسین. (۱۳۵۷). فرویدیسیم. چاپ دوم. تهران: انتشارات حبیبی
- بارت، رولان. (1368.(نقد تفسیری. ترجمه محمدتقی غیاثی. چاپ دوم. تهران: بزرگمهر.
- برتون، آندره. (1383). سرگذشت سوررئالیسم، ترجمه عبدالله کوثری. چاپ دوم. تهران: نشر نی.
- زرشناس، شهریار. (۱۳۸۹). پیش در آمدی بر رویکردها و مکتبهای ادبی: از عصر رئالیسم تا ادبیات پسامدرن. چاپ دوم. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- سیدحسینی، رضا. (1389). مکتبهای ادبی. چاپ دوم. تهران: نان.
- شمیسا، سیروس. (1392). کلیات سبک شناسی، تهران: فردوس.
- صادقی، بهرام. (۱۳۷۹). ملکوت (چاپ چهارم). تهران: نشر نیلوفر.
- فتوحی، محمود (1392). سبک شناسی (نظریه ها، رویکردها و روشها)، تهران: سخن، چاپ 2.
- کریمی، مریم، (1389). معرفی و بررسی کتاب سبک شناسی اثر پیتر وردانک، ترجمه محمد غفاری، شماره 47، اسفند 1389، کتاب ماه ادبیات
- کزازی، جلال الدّین(1385) رؤیا. حماسه. اسطوره؛ چاپ سوم، تهران: مرکز.
- یونگ، کارل گوستاو، (۱۳۷۷).انسان و سمبولهایش. ترجمه محمود سلطانیه ج ۱. تهران: جامی.
- بژو، ژان-کلود. (۱۳۷۴-۱۹۹۵). اسطوره و واقعیت در ادبیات معاصر. ترجمه [نام مترجم]. تهران: نشر دانشگاه تهران.
- براهنی، رضا. (1380). طلا در مس. زریاب
- طالبیان، یحیی، عبدالهیان، حمید، و باقری، علی اصغر. (1399). مولفه های معناباختگی در «ملکوت» بهرام صادقی. متن پژوهی ادبی (زبان و ادب پارسی)، 24(86 )، 7-28.
- ابراهیمی فخاری، محمدمهدی، و شریف نسب، مریم. (1398). بررسی سوژه مدرن در بوف کور صادق هدایت و ملکوت بهرام صادقی. نقد و نظریه ادبی (ادب پژوهی)، 4(2 (8 پیاپی) )، 5-25.
- شاطری، نیره، خراسانی، محبوبه، و رشیدی، مرتضی. (1399). بررسی و تحلیل سبک شناسانه ی طنز سیاه در داستان های کوتاه بهرام صادقی. پژوهش زبان و ادبیات فارسی، -(57 )، 95-121.
- مرادی، فرشته، فرهادی، نوازاله، و شفیعی، محمد. (1399). بررسی گونه های طنز پردازی و سبک فکری نویسندگان مکتب داستان نویسی اصفهان (با تکیه بر آثاری از هوشنگ گلشیری, بهرام صادقی و محمد کلباسی). سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، 13(12 (پیاپی 58) )، 65-81..
- مودت، مریم، کاظمی، فروغ و مدرسی، بهرام. (۱۴۰۳). بررسی سبک الگوی کنشی گرمس در ساختار روایی داستان ملکوت اثر بهرام صادقی». مجله سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، دوره ۱۷، شماره ۱۰۵، صص. ۹۹–۱۲۱.