- تعداد نمایش : 4
- تعداد دانلود : 3
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2079
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8342
سال : 19
شماره : 9
شماره پی در پی : 127
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 127
تحلیل سبکشناسانه عناصر معماری در فضاسازی شعر زنان معاصر ایران (مورد مطالعه: سیمین بهبهانی و ژاله اصفهانی)
صفحه
(21
- 44)
پریا نریمانی ، علی جوان فروزنده (نویسنده مسئول)، حسن ستاری ساربانقلی ، کامران پاشایی فخری
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1405
چکیده
زمینه و هدف: فضا و عناصر کالبدی در شعر معاصر فارسی از توصیف ظاهری و بیرونی فراتر رفته و به بستری برای بازنمایی موقعیت وجودی، تجربه های جنسیتی و پیوند ذهن و عین تبدیل شده اند. پژوهش حاضر باهدف واکاوی سبکشناسانه و تحلیل ساختاری عناصر معماری در فضاسازی شعری دو شاعر زن معاصر، سیمین بهبهانی و ژاله اصفهانی، به دنبال تبیین الگوهای متمایز این دو شاعر در مواجهه با کالبد مصنوع و تجسم فضایی تن است.
روشها: این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی و بر پایه روش تمام‌شماری (سرشماری کامل ۷۵۰ واحد فضایی)، به بررسی و طبقه بندی عناصر کالبدی در دیوانهای دو شاعر پرداخته است. جهت سنجش پایایی کدگذاری از ضریب کاپای کوهن استفاده شد که مقدار آن برای دیوان اصفهانی (۰٫۶۲) و برای بهبهانی (۰٫۵۴) به دست آمد. تفاوتهای بسامدی الگوها نیز از طریق آزمون ناپارامتری کای‌دو تحلیل گردید.
یافته ها: تحلیل آماری روی جدول توافقی ۱۲ خانواده کالبدی مشترک، تفاوت سبکشناسانه معناداری را میان الگوهای فضاسازی دو شاعر تأیید کرد (کای‌دو = ۸۲٫۷۵، درجه آزادی برابر ۱۱، مقدار معناداری and lt; ۰٫۰۰۱، وی کرامر = ۰٫۳۳). غزلهای شهری بهبهانی باتکیه بر اکنونی‌ات عینی و تجربه های روزمره، سوگیری شدیدی به سمت فضاهای درون‌بوم و عناصر گشودگی و انسداد (در، پنجره و دیوار) نشان میدهند. در مقابل، شعر هجرت اصفهانی با بسامد بالای عناصری چون قصر، سنگر و فضاهای عمومی، در خدمت بازسازی نوستالژیک وطن و بیان رنج تبعید قرار دارد
نتیجه گیری: عناصر معماری در شعر این دو شاعر، بازتابی از بدن‌مندی فضا و مناسبات جنسیتی عرصه زیست است. بهبهانی با حل تقابل درون و بیرون از طریق تخیل پویا، فضا را به ابزار مقاومت و کنش اجتماعی بدل میسازد، درحالی‌که اصفهانی کالبد مصنوع را به مثابه استخوان‌بندی و داکتوس حرکتی برای بازیابی هویت مکانی مفقود در غربت به کار میگیرد.
کلمات کلیدی
سبکشناسی فضایی
, بوطیقای فضا
, سیمین بهبهانی
, ژاله اصفهانی
, عناصر معماری
, جنسیت فضا.
- آنتونیادس، آنتونی سی(۱۹۹۲). بوطیقای معماری: نظریه طراحی. نیویورک: جان وایلی و پسران.
- اصفهانی، ژاله(۱۳۹۵)مجموعه اشعار. تهران: نشر توس.
- امید علی، احمدخانی، و کریمی، مریم(۱۴۰۲)بوطیقای فضا و تحلیل سبک‌شناختی ساختار معماری کلمات در غزلهای اجتماعی سیمین بهبهانی. متن‌پژوهی ادبی، ۲۷(۹۶)، ۱۴۳-۱۶۷.
- انصاری، سمیه، و غلامحسین‌زاده، غیاث‌الدین.(۱۴۰۰). تحلیل نشانه شناختی فضا و مکان در شعر معاصر ایران (مطالعه موردی: بازنمایی کالبدی در شعر نو). پژوهشهای ادبی، ۱۸(۷۲)، ۸۵-۱۱۰.
- بابلی بهمه، الهام، و مصطفوی نیا، سید محمد رضی. (۱۴۰۳). امکان‌سنجی تحلیل شعر معاصر بر اساس نظریه بوطیقای فضای گاستون باشلار نمونه: تحلیل سروده های مصطفی جمال‌الدین. زبان و ادبیات عربی (دانشگاه فردوسی مشهد)، ۱۶(۲)، ۱۹-۳۵.
- باشلار، گاستون. (۱۹۹۴). بوطیقای فضا. بوستون: بیکن پرس.
- بهبهانی، سیمین. (۱۳۹۵). مجموعه اشعار (هشت دفتر). تهران: انتشارات نگاه.
- پورنامداریان، تقی. (۱۳۸۱). خانه ام ابری است: شعر نیما یوشیج از سنت تا تجدد. تهران: سروش.
- پورنامداریان، تقی، و سیدی، سید علیرضا. (۱۴۰۱). بررسی تطبیقی فضاسازی ذهنی و عناصر کالبدی معماری مصنوع در شعر معاصر ایران. سبکشناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، ۱۵(۲)، ۲۰۱-۲۲۵.
- جمعه فلاحیه زاده، هدی، نعمتی، فاروق، و مرادی، ایوب. (۱۴۰۳). بررسی تطبیقی تأثیر جنسیّت بر زبان در شعر ژاله اصفهانی و سعاد الصباح. پژوهشهای زبان و ادبیات‌تطبیقی (دانشگاه آزاد)، (۶۵۹)، ۴۵-۶۸.
- حسن‌لی، کاووس، و حیدری، مریم. (۱۳۸۵). بررسی عناصر زندگی معاصر در شعر سیمین بهبهانی. علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، ۲۳(۴۸)، ۱-۲۲.
- خادمی، مریم، و طاهری، قدرت‌الله. (۱۴۰۳). واکاوی جلوه های نوستالژی مکان و عناصر کالبدی خانه در اشعار ژاله اصفهانی. پژوهشهای زبان و ادبیات‌تطبیقی، ۱۴(۴)، ۱۱۹-۱۴۲.
- دادور، ایلمیرا، و صادقی، فرزانه. (۱۴۰۱). تحلیل نشانه شناختی هویت زنانه و مناسبات فضایی درون‌بوم در شعر سیمین بهبهانی. زن در فرهنگ و هنر، ۱۴(۲)، ۳۰۱-۳۲۴.
- داراب‌پور، عیسی.(۱۳۹۰). جایگاه زن ایرانی در شعر معاصر. زن و فرهنگ (روان‌شناسی فرهنگی زن)، ۲(۷)، ۲۱-۳۳.
- درویشی، امید، و زیرک ساز، کطیور.(۱۳۹۹). زن در اشعار سیمین بهبهانی و صدای زنانه. پژوهش‌نامه اورمزد، ۱۲(۵۳)، ۲۴-۴۵.
- شایسته فر، مهناز. (۱۳۸۸). تعامل معماری و شعر فارسی در بناهای عصر تیموری و صفوی. نگره، ۴(۱۱)، ۳۵-۵۲.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۷۰). صور خیال در شعر فارسی. ویرایش چهارم. تهران: آگاه.
- شمیسا، سیروس. (۱۳۷۴). کلیات سبکشناسی. تهران: فردوس.
- عابدی، کامیار. (۱۴۰۰). مؤلفه های اجتماعی و رویکردهای درون‌مایه ای در شعر ژاله اصفهانی. شعرپژوهی (بوستان ادب)، ۱۳(۴)، ۱۴۷-۱۶۸.
- غفاری، رحمان، و امینی، مریم. (۱۴۰۲). نگرشی بر فضای معماری از منظر شعر معاصر و کیفیت‌بخشی معنایی به فضا. هنرهای زیبا - معماری و شهرسازی، ۲۸(۱)، ۵۵-۶۶.
- فاولر، الیزابت. (۲۰۲۴). شعر و محیط مصنوع: نظریه ای درباره کالبد هنر. آکسفورد: انتشارات دانشگاه آکسفورد.
- فتوحی رودمعجنی، محمود. (۱۴۰۰). سبکشناسی ساختاری و هندسه متن در شعر معاصر ایران. نقد ادبی، 14(۵۳)، ۷-۳۹.
- کزازی، میرجلال‌الدین.(۱۳۶۸). زیبایی‌شناسی سخن پارسی (۱): بیان. تهران: نشر مرکز.
- گادوین، ای. ای. جی. (۲۰۱۹). شعر و معماری تخیل (رساله دکتری). دانشگاه آبریستویث. لوفور، هانری. (۱۹۹۱). تولید فضا. آکسفورد:
- بلک‌ول. ماسی، دورین. (۱۹۹۴). فضا، مکان و جنسیت. کمبریج: انتشارات پولیتی.
- میلانی، فرزانه. (۲۰۰۸). سیمین بهبهانی: شاعری ملی در صحنه جهانی. مطالعات تطبیقی جنوب آسیا، آفریقا و خاورمیانه، ۲۸(۲)، ۳۳۵-۳۴۶.
- نریمانی، پریا، جوان فروزنده، علی، ستاری‌ساربانقلی، حسن، و پاشایی فخری، کامران. (۱۴۰۳). نگرشی بر فضای معماری از منظر شعر معاصر. کنفرانس بین‌المللی معماری، شهرسازی، هنر، طراحی صنعتی، ساخت و فناوری حکمت‌بنیان، تهران، ایران.
- نریمانی، پریا، جوان فروزنده، علی، ستاری‌ساربانقلی، حسن، و پاشایی فخری، کامران. (۱۴۰۵). بازنمایی دگرگونیهای اجتماعی مفهوم خانه در اشعار سیمین بهبهانی؛ تحلیلی بر پایه نظریه تولید فضای هانری لوفور. تغییرات اجتماعی فرهنگی، ۲۳(۲)، ۱-۱۵.
- هایدگر، مارتین. (۱۹۷۱). شعر، زبان، اندیشه. نیویورک: هارپر و رو.
- هماسی، فریده. (۲۰۱۷). بازسازی میهن در شعر و ترانه: سیمین بهبهانی. مطالعات ایرانی، ۵۰(۳)، ۴۱۱-۴۳۲.
- همایی، جلال‌الدین. (۱۳۷۰). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: نشر هما