- تعداد نمایش : 53
- تعداد دانلود : 44
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2046
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8292
سال : 19
شماره : 6
شماره پی در پی : 124
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 6،
،
شماره پی در پی 124
تجلی کهنالگوی رؤیا در ادب غنایی، حماسی و عرفانی؛ مطالعه تطبیقی رساله قشیریه، شاهنامه و مثنوی
صفحه
(281
- 306)
مریم کاظمپور (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: فروردین 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: تیر 1405
چکیده
زمینه و هدف: رؤیا از دیرباز یکی از مهمترین ابزارهای ادراک حقایق غیبی و شناخت ساحتهای پنهان وجود انسان در پیوند میان جهان محسوس و عالم معنا بوده است. این مفهوم در سنت عرفانی اسلامی جایگاهی ممتاز دارد. هدف این پژوهش، بررسی جایگاه رؤیا در «رسالۀ قشیریه» و مقایسۀ تطبیقی آن با نمونه های رؤیا در «شاهنامۀ فردوسی» و «مثنوی معنوی» با تکیه بر آراء کارل گوستاو یونگ است.
روش پژوهش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و چارچوب نظری آن مبتنی بر روانشناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ است.
یافته ها: نتایج نشان میدهد که رؤیا در هر سه اثر، افزون بر کارکرد روایی، واجد کارکردهای نمادین، معرفتی و روانشناسی است. بسیاری از مضامین رؤیایی در این آثار با کهنالگوهای بنیادین یونگی، از جمله «پیر خرد»، «خویشتن»، «سفر»، «سایه» و «تجدید حیات» پیوند دارند.
نتیجه گیری: رسالۀ قشیریه با تکیه بر مبانی عرفان اسلامی، رؤیا را فراتر از بازتاب ناخودآگاه فردی، جلوه ای از ارتباط روح با عالم ملکوت و ساحت حقیقت معرفی میکند؛ رویکردی که در مواجهه با کهنالگوهای مطرح در شاهنامه و مثنوی، تبیینکننده جایگاه بنیادین رؤیا در شکل گیری سرنوشت شخصیتها و سلوک معنوی است.
کلمات کلیدی
رؤیا
, رساله قشیریه
, شاهنامه
, مثنوی معنوی
, نقد کهنالگویی.
- احمدی، بابک. (۱۳۸۹). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
- اسدی، ابوالحسن، عشقی، علی، و امیراحمدی، ابوالقاسم. (۱۴۰۰). کاربرد کهنالگوهای رنگ در مثنوی معنوی بر پایه نظریه یونگ. مطالعات ادبیات تطبیقی، س: (15)، ش:(57) ۳۶۵ـ۳۸۴.
- اسمعلیپور، مریم. (۱۳۹۶). نقد پسایونگی کهنالگوی زن ـ قهرمان در افسانه های ایرانی بر اساس الگوهای استس. پایاننامه دکتری، دانشگاه فردوسی مشهد.
- اسنودن، رود. (۱۳۹۳). یونگ: مفاهیم کلیدی. ترجمه افسانه شیخالاسلامزاده. تهران: عطایی.
- ایبرمز، مایرهوراد، و هرفم، جفریگلت. (۱۳۸۷). فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی. ترجمه سعید سبزیان مرادآبادی. تهران: رهنما.
- آملی، شمسالدین محمد بن محمود. (1389) نفائس الفنون فی عرائس العیون. ۳ جلد. چ. سوم، اسلامیه.
- بیلسکر، ریچارد. (۱۳۸۷). اندیشه یونگ. ترجمه حسین پاینده. تهران: آشیان.
- پیرسون، کارول. (۱۳۹۳). بیداری قهرمان درون. ترجمه فرناز فرود. تهران: کلک آزادگان.
- خسروی، اشر. (۱۳۹۲). تحلیل بخش اساطیری و پهلوانی شاهنامه از دیدگاه روانشناسی تحلیلی یونگ. پایاننامه دکتری، دانشگاه اصفهان.
- زارعی، روحالله. (۱۳۹۹). نقد کهنالگویی پس از یونگ. پژوهشهای دستوری و بلاغی، ۱۰(۱۷)، ۹۵ـ۱۱۸.
- زرینکوب، عبدالحسین. (۱۳۸۳). ارزش میراث صوفیه. تهران: امیرکبیر.
- زرینکوب، عبدالحسین. (۱۳۸۶). جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
- سیوطی، جلالالدین. (بیتا). جامع صغیر. مشخصات نشر نامشخص.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۸۶). صور خیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
- شولتز، دوان، و شولتز، سیدنی الن. (۱۳۸۹). نظریه های شخصیت. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش.
- غزالی، ابوحامد محمد. (۱۳۸۶). احیاء علومالدین. ترجمه مؤیدالدین خوارزمی. تهران: علمی و فرهنگی.
- فرای، نورتروپ. (۱۳۷۷). تحلیل نقد. ترجمه صالح حسینی. تهران: نیلوفر.
- فردوسی، ابوالقاسم. (۱۳۷۷). شاهنامه، بر اساس چاپ مسکو. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: نشر قطره.
- فروزانفر، بدیعالزمان. (۱۳۸۵). شرح مثنوی شریف. تهران: زوار.
- فروم، اریک. (۱۳۷۸). زبان از یادرفته. ترجمه ابراهیم امانت. تهران: فیروزه.
- فیست، جس، و فیست، گرگوری. (۱۳۸۸). نظریه های شخصیت. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: روان.
- قاسمزاده، سیدعلی. (۱۳۸۹). تحلیل کیفیت انعکاس روایتهای اسطوره ای ایرانی در رمانهای برجسته فارسی. پایاننامه دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.
- قشیری، ابوالقاسم. (۱۳91). رساله قشیریه. ترجمه مهدی محبتی. تهران: هرمس.
- کاظمی، آوا؛ دستمالچی، ویدا و مشتاقمهر، رحمان. (۱۴۰۵). «سفر چهلروزه به مثابۀ کهنالگوی پالایش: تحلیل ساختار روایی نمایشنامۀ “سبز، سهراب، سرخ” بر اساس “سفر قهرمان” جوزف کمبل. نشریه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب سابق)، سال ۱۹، شمارۀ ۴ (پیاپی ۱۲۲)، صص ۱۵۵-۱۷۹.
- مورنو، مایکل. (۱۳۹۲). یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمه بهروز صفدری. تهران: مرکز.
- مولوی، جلالالدین محمد. (1402). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون. تهران: امیرکبیر.
- مهدوی، محمد، و رضایی، علی. (۱۳۹۴). بررسی جایگاه رؤیا و مکاشفه در رساله قشیریه.
- نصر، سید حسین. (۱۳۸۵). آرمانها و واقعیتهای اسلام. ترجمه احمد آرام. تهران: علمی و فرهنگی.