- تعداد نمایش : 56
- تعداد دانلود : 77
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/1971
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8119
سال : 19
شماره : 2
شماره پی در پی : 120
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 2،
،
شماره پی در پی 120
بررسی ویژگیهای منتسب به زنان در نقش همسری و مادری در ضربالمثلهای فارسی از منظر زبانشناسی فرهنگی
صفحه
(1
- 22)
کیمیا کیانپور ، بهزاد رهبر (نویسنده مسئول)، محمدرضا اروجی
تاریخ دریافت مقاله
: آبان 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: بهمن 1404
چکیده
زمینه و هدف: ضربالمثلها همچون آینه ای ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی جوامع خود را منعکس میکنند و در تداوم یا رنگباختگی این ویژگیها نقش بسزایی دارند. هدف از نگارش این مقاله، بررسی دیدگاههای اجتماعی و فرهنگی نسبت به زنان و حقوق آنان در چارچوب زبانشناسی فرهنگی شریفیان (2017) با تکیه بر ضربالمثلهاست. این پژوهش درصدد است نگاه جامعۀ ایرانی را در مورد مقوله ، طرحوارهها و استعارههای فرهنگی زنان مورد واکاوی قرار دهد.
روشها: روش این پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و جامعۀ آماری مورد بررسـی در ایـن مطالعه، شامل 2723 ضربالمثل است که از دو منبع معتبر مکتوب فرهنگ بزرگ ضربالمثلهای فارسی (ذوالفقاری، ۱۳۹۲) و فرهنگ عوام (امینی، 1392) جمعآوری شده است. برای تحلیـل مجموعۀ دادهها از ابزار تحلیلی زبانشناسی فرهنگی استفاده شده است.
یافته ها: نتایج تحقیق نشان میدهد که ساختار ضربالمثلهای یادشده عمدتاً بر برجسته کردن جنبه های منفی شخصیت زن در نقش همسری تأکید دارد و مضامین منفی منتسب به زنان در این نقش بیشتر از مضامین مثبت در مقایسه با نقش مادری است. همچنین در بررسی ضربالمثلها میتوان آشکارا جایگاه متغیر زنان را مشاهده کرد، زیرا او گاه با زبانی محترمانه در نقش مادری توصیف میشود و در اوج است و گاه با داوریهای بیرحمانه و مغرضانه در نقش همسری تا حد ابلیس نزول مییابد. افزون بر این، پژوهش حاضر نشان میدهد که تغییرات ساختارهای زبانی در ضربالمثلها همسو با تغییرات ساختارهای اجتماعی نیست و تحول در نقش زن از همسری خانه دار تا نیروی کنشگر و فعال در عرصه اجتماعی و فرهنگی در ضربالمثلها مشاهده نمیشود.
نتیجه گیری: با توجه به اینکه امروزه دیدگاه جامعـه و فرهنک ایرانی نسـبت بـه زنان در کل مثبتتر شده و شرایط لازم برای ارتقای جایگاه آنان بوجود آمده است، تفاوت در نگرشها و باورها مورد واکاوی قرار میگیرد. نتایج این پژوهش میتواند برای زبانشناسان اجتماعی، مردمشناسان، دستاندرکاران مطالعات بینافرهنگی سودمند باشد.
کلمات کلیدی
زبانشناسی فرهنگی
, زن
, جنسیتگرایی
, ضربالمثلهای فارسی
- اچسون، جین (1370ش). زبانشناسی همگانی، ترجمه: وثوقی، حسین، بیجا: انتشارات علوم
- اکرامی، محمود (1384). مردم شناسی اصطلاحات خودمانی. مشهد: نشر ایثار
- بنگراد، سعید، (2013م). وهج المعانی؛ سیمائیات الأنساق الثافیۀ، لبنان: المرکز الثقافی العربی.
- پاکنهاد جبروتی، مریم (1381). فرادستی و فرودستی در زبان، تهران: گام نو.
- حسینزاده، عبدالرضا و بصیری، محمدصادق (1388)، «بررسی جنسیت در ضربالمثلها با توجه به آیات و احادیث»، نشریه مطالعات اجتماعی - روانشناختی زنان، س،7 ش،4 صص .7-32 –
- ذوالفقاری، حسن، (1386)، «هویت ایرانی و دینی در ضربالمثلهای فارسی»، فصلنامه مطالعات ملی، س،8 ش.2
- ذوالفقاری، حسن، (1392)، «فرهنگ بزرگ ضربالمثلهای فارسی»، (2ج)، تهران: نشر علم
- رضایی، حمید و ابراهیم ظاهری عبدهوند (1394). «جایگاه زن و خانواده در ضربالمثلهای بختیاری»، فرهنگ و ادبیات عامه، س،3 ش،6 صص .42-21
- رهبر، بهزاد. و محمودی بختیاری، بهروز (1396). ارزیابی شاخص سبکی - جنسیتی ادب در ادبیات نمایشی ایران، همایش ملی ادب کلامی و اجتماع، انجمن زبانشناسی ایران، تهران: نشر نویسه پارسی، ص .85-109 – ز
- زاهدی، کیوان و آسیه ایمانی (1390). «زن در ضربالمثلهای انگلیسی: رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی»، نقد زبان و ادبیات خارجی، د،4 ش،7 صص .113-81 –
- عزیزیفر، امیرعباس (1392) «زیباییشناسی ضربالمثلهای کردی ایلامی از دیدگاه علم بیان»، فرهنگ و ادبیات عامه، د،1 ش،2 صص .128-109
- علینژاد، بتول (1384). «بررسی مبانی شناختی مقولۀ جنس در زبان فارسی»، نشریۀ دانشگاه ادبیات دانشگاه باهنر کرمان، دوره جدید، ش،17 صص.104-74 –
- فاطمی، جمیله (1390). «بررسی و تحلیل منطقی لغزشهای فکری خرد عامه در ضربالمثلهای فارسی»، کهننامه ادب پارسی، س،2 ش،1 صص-99 .87 –
- قاسملو، مجتبی (1392). آسیبشناسی ضربالمثلهای ایرانی، تهران: زوار.
- کلهر، سمیرا (1381)، «زن در ضربالمثلها»، کتاب ماه (هنر)، 128.
- محمدپور، احمد و همکاران (1391). «مطالعۀ تفسیری بازنمایی زن در ضربالمثلهای فارسی ص28 .
- فاطمی، جمیله (1390). «بررسی و تحلیل منطقی لغزشهای فکری خرد عامه در ضربالمثلهای فارسی»، کهننامه ادب پارسی، س،2 ش،1 صص-99-87.