ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
شناسه نشریه

سال : 14
شماره : 4
شماره پی در پی : 62

اطلاعات مقاله

ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 14، شماره 4، ، شماره پی در پی 62

ویژگیهای زبانی و ادبی طنز کارناوالی در رمانهای دهۀ چهل و پنجاه

صفحه (103 - 118)
صدیقه مهران‌فر ، غلامرضا پیروز (نویسنده مسئول)، غریب‌رضا غلامحسین‌زاده ، علی اکبر باقری خلیلی
تاریخ دریافت مقاله : شهریور 1399
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : آذر 1399

چکیده
زمینه و هدف: یکی از مهمترین رهیافتهای باختین، طنز کارناوالی است. در کارناوال تمام مؤلفه‌های فرهنگ عامیانه نمود مییابد و کاملترین شکل فرهنگ مردمی است. آثار ادبی با تأثیرپذیری از واقعیات زندگی در تعامل زبانی با پیرامون خود قرار میگیرند. رمان برجسته¬ترین نوع ادبی است که بیشترین شباهت را با زندگی واقعی دارد. طنز کارناوالی رویکردی است که میتواند مولّد زمینه¬های پژوهشی مهم و تازه¬ای برای ارزیابی مجدد رمان باشد. حضور عناصر زبانی و ادبی طنز کارناوالی در رمانهای منتخب دهۀ چهل و پنجاه، به یک اندازه نیست؛ اما آنچه مهم است، روح طنز کارناوالی است که بر عناصر دیگر رمان هم تأثیرگذار است. در این راستا تحلیل وجوه همسوی زبانی و ادبی طنز کارناوالی با رمانهای منتخب هدف این مقاله بشمار میرود. پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این سؤال است که مهمترین مؤلفه¬های زبانی، ادبی طنز کارناوالی در رمانهای منتخب دهۀ چهل و پنجاه کدامند؟
روش مطالعه: این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی صورت گرفته است.
یافته‌ها: طنز سیاسی ـ اجتماعی موجود در رمانهای منتخب دهۀ چهل و پنجاه با بسیاری از مؤلفه¬های زبانی و ادبی طنز کارناوالی همچون زبان عامیانه، کنایات و ضرب-المثلهای عامیانه، طنز تشبیه، طنز تعریض، گروتسک و انواع آیرونیهای کلامی، بلاغی، سقراطی همسو است.
نتیجه‌گیری: یکی از مشخصه¬های مهم رمانهای سیاسی ـ اجتماعی دهۀ چهل و پنجاه طنز کارناوالی است که در آن نویسندگان منتقد با زبان طنز انتقادیِ آمیخته به شوخی و نیشخند، حوادث نامساعد سیاسی، اجتماعی جامعه را در آثارشان به نقد کشانده و در معرض آرای افکار عامه قرار میدادند. طنزی توصیفی همراه با طنز کلامی که گاه به گونۀ استهزاء و تمسخر و ریشخند ظهور مییابد. در آثاری هم که با طنز کارناوالی باختین همسو است، میتوان رد پای سیاست و اعتراض کارناوالی را در این گونه از آثار دید. در متن کارناوال، همۀ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻰ ﻛﻪ در ﻓﺮﻫﻨﮓ رﺳﻤﻰ، ﻣﺮﺳﻮم و راﻳﺞ اﺳﺖ، ﻃﺮد میشود.

کلمات کلیدی
طنز کارناوالی , زبان عامیانه , فرهنگ عامیانه , رمان , دهۀ چهل و پنجاه.

فهرست منابع
  • آیرونی و تفاوت آن با طنز و صنایع بلاغی مشابه، بهره¬مند، زهرا (1389). فصلنامۀ زبان و ادب فارسی، دورۀ 14، شمارۀ 45، صص 9-36.
  • باختین، گفتگومندی و چندصدایی، نامورمطلق، بهمن (1387).
  • پژوهشنامۀ علوم انسانی، شمارۀ 57، صص 414- 397.
  • باورها و عناصر ادبیات در رمان سووشون، کافی، غلامرضا و عامری، زهره (1393). دوفصلنامۀ فرهنگ و ادبیات عامه، دورۀ 2، شمارۀ 4، صص 1-26.
  • بدیع نو، محبتی، مهدی (۱۳۸۰). تهران: سخن.
  • بررسی انگاره¬های کارناوالی در سنگ صبور صادق چوبک، فرزاد بالو و مریم خواجه، (1394). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، هشتمین همایش پژوهشهای زبان و ادبیات فارسی.
  • بیان و بدیع، شمیسا، سیروس (1371). تهران: فردوس.
  • جای خالی سلوچ، دولت‌آبادی، محمود (1393). تهران: چشمه.
  • دایی‌جان ناپلئون، پزشکزاد، ایرج (1396). تهران: فرهنگ معاصر.
  • درآمدی بر جامعه¬شناسی ادبیات، زیما، پیرو (1390). ترجمۀ محمدجعفر پوینده، تهران: نقش جهان.
  • دموکراسی گفت¬وگویی، انصاری، منصور (1384). تهران: نشر مرکز. رویکرد باختینی به سنگ صبور صادق چوبک، تسلیمی، علی و ادراکی، فاطمه (1394). پژوهشهای نقد ادبی و سبک‌شناسی. دورۀ 22، شمارۀ (2)، صص 79-95.
  • سنگ صبور، چوبک، صادق (1369). چاپ دوم، لس‌آنجلس: شرکت کتاب.
  • سووشون، دانشور، سیمین (1397). چاپ بیست‌وسوم، تهران: خوارزمی. شکسپیر و کارناوال پس از باختین، نولز، رونلد (1391). ترجمۀ رؤیا پورآذر، تهران: هرمس.
  • طنز کارناوالی و بازتاب آن در داستانهای بهرام صادقی، پیروز، غلامرضا و حقیقی، مرضیه (1393). جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، (1) 6، صص 65 -89 .
  • فنون بلاغت و صناعات ادبی، همایی، جلال‌الدین (1363). تهران: توس. معالم‌البلاغه، رجایی، محمدخلیل (1340). شیراز: دانشگاه شیراز.
  • منطق گفتگویی میخاییل باختین، تودوروف، تزوتان (1377). ترجمۀ داریوش کریمی، تهران: نشر مرکز.
  • میخاییل باختین، غلامحسین¬زاده، غریب‌رضا و غلامپور، نگار (1387). تهران: روزگار.
  • نگاهی تازه به بدیع، شمیسا، سیروس (1381). تهران: فردوس.
  • نفرین زمین، آل احمد، جلال (1394). تهران: انتشارات سه‌بعدی.
  • نهج‌الادب، رامپوری، نجم¬الغنی خان (1396). تحقیق و تصحیح زهره مشاوری، تهران: سخن.
  • همسایه¬ها، محمود، احمد (1357). تهران: امیرکبیر.