- تعداد نمایش : 4
- تعداد دانلود : 3
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2092
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8365
سال : 19
شماره : 9
شماره پی در پی : 127
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 9،
،
شماره پی در پی 127
موسیقی به مثابه هستی شناسی در مثنوی و غزلیات شمس مولانا
صفحه
(279
- 296)
محمد الیکی ، محمدرضا زمان احمدی (نویسنده مسئول)، عبدالرضا مدرس‌زاده
تاریخ دریافت مقاله
: خرداد 1405
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: شهریور 1405
چکیده
زمینه و هدف: موسیقی در نگاه مولانا فراتر از یک پدیدۀ هنری، به ابزاری برای تبیین ساختار هستی، رابطۀ انسان با عالم و چگونگی ظهور حقیقت در مراتب مختلف وجود تبدیل میشود. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد هستی‌شناختی موسیقی در مثنوی معنوی و غزلیات شمس و تبیین جایگاه آن در نظام فکری مولانا انجام شده است.
روش مطالعه: این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و شیوۀ سندکاوی صورت گرفته است.
یافته های پژوهش: یافته های حاصل از این پژوهش نشان میدهد که مولوی از مفاهیم و نمادهای موسیقایی برای بازنمایی تناسب و پویایی حاکم بر عالم، تفسیر حرکت افلاک و اجرام آسمانی در قالب الگوهای آوایی، تبیین سماع به مثابۀ تجربه ای وجودی و تحول‌آفرین در ساحت ادراک و نیز تفسیر صوت به عنوان رسانه ای برای کشف معنا و آگاهی بهره میگیرد. همچنین سازها، نغمه ها و پرده های موسیقایی در نگرش وی کارکردی نمادین یافته و به ابزاری برای بیان تفاوت سطوح آگاهی، کیفیتهای حضور و مراتب سیر معنوی تبدیل میشوند.
نتایج پژوهش: نتایج پژوهش حاکی از آن است که موسیقی در منظومۀ فکری شاعر فراتر از موضوعی مرتبط با ذوق هنری یا تجربه های عاطفی، الگویی بنیادین برای فهم واقعیت و تفسیر مناسبات وجودی است. بر این اساس، عناصر موسیقایی در اشعار او به چارچوبی مفهومی برای توضیح پیوند میان انسان و عالم، تبیین وحدت نهفته در پسِ کثرت پدیده ها و بازنمایی سیر تعالی آگاهی تبدیل میشوند.
کلمات کلیدی
موسیقی
, هستی‌شناسی
, مولانا
, افلاک
, سماع
, صوت.
- استیس، والتر ترنس (1381)؛ فلسفۀ هگل، ترجمه حمید عنایت، تهران: علمی و فرهنگی.
- ایرانی قمی، اکبر (1372)؛ سماع و غناء در اندیشه ابن عربی، کیهان اندیشه، شماره 51.
- آزادفر، محمدرضا (1397)؛ موسیقی در فلسفه و عرفان، یک مقدمۀ کوتاه، چ دوم، تهران: مرکز.
- زرین کوب، عبدالحسین (1387)؛ ارزش میراث صوفیه، تهران: امیرکبیر.
- ستاری، جلال (1352)؛ عشق صوفیانه، چ چهارم، تهران: مرکز.
- سجادی، سیدجعفر (1393)؛ فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، تهران: طهوری.
- شایسته، حسین و عبداالحسین خسروپناه (1393)؛ بررسی تأثیر مبانی عرفان اسلامی بر فرم و محتوای موسیقی، نشریۀ هنرهای زیبا –هنرهای نمایشی و موسیقی، شماره 49، صص 16-5.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا (1386)؛ موسیقی شعر، چ دهم، تهران: آگاه.
- شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (1362)؛ ملل و نحل، ترجمۀ مصطفی خالقداد هاشمی، ج دوم، چ سوم، تهران: اقبال.
- شیمل، آنه ماری (1389)؛ شکوه شمس (سیری در آثار و افکار مولانا جلال الدین رومی)، ترجمۀ حسن لاهوتی، تهران: علمی و فرهنگی.
- عزیزی، علی و اسپرهم، داوود (1400)؛ بایدها و نبایدهای سلوک در مقالات شمس در پیوند با نگاه هستی شناسی او، سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، دوره 14، شماره پیاپی 6، صص 220-205
- فلوطین (1366)؛ دوره آثار فلوطین «تاسوعات»: انئادهای اول و دوم و سوم و چهارم (جلد 1)، ترجمۀ رضا کاویانی و محمدحسن لطفی، تهران: خوارزمی.
- مولانا، جلال الدین محمد بلخی (1374)؛ کلیات شمس دیوان شمس تبریزی، دو جلد، تهران: نگاه.
- __________________ (1383)؛ مثنوی معنوی، براساس نسخۀ تصحیح شده رینولد نیکلسن، با مقدمۀ عبدالحسین زرین کوب و شرح حال مولانا به قلم بدیع الزمان فروزانفر، همراه با کشف الأبیات، چ دوم، تهران: مجید.
- ولک، رنه و آوستین، وارن (1373)؛ نظریۀ ادبیات، ترجمۀ ضیاء موحد و پرویز مهاجر، تهران: علمی- فرهنگی.
- یثربی، یحیی (1377)؛ فلسفۀ عرفان، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم.
- منابع لاتین
- Ingarden, Roman. (1973b).The Cognition of the Literary Work of Art,translated by Ruth Ann Crowley and Kenneth R. Olson, Evanston,Illinois: Northwestern University Press.
- Blackburn, S (1996), The Oxford Dictionary of Philosophy, Oxford University Press.