ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
شناسه نشریه

سال : 14
شماره : 4
شماره پی در پی : 62

اطلاعات مقاله

ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 14، شماره 4، ، شماره پی در پی 62

تحلیل سبک‌شناسی اشعار تقدیمی به شخصیتهای پایداری انقلاب اسلامی و دفاع مقدس (با تکیه بر بررسی شعر پانزده شاعر)

صفحه (141 - 161)
مریم حداد خانشان ، رستم امانی (نویسنده مسئول)، حمیدرضا فرضی
تاریخ دریافت مقاله : شهریور 1399
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : آذر 1399

چکیده
زمینه و هدف: بخشی از ادبیات پایداری کشورمان، اشعار تقدیمی در توصیف و یادکرد شخصیتهای انقلاب و دفاع مقدس (رهبران، تئوریسنها، مبارزان، شهیدان، مفقودین، آزادگان، جانبازان و خانواده¬های شهدا) است. در این مقاله اشعار 15 شاعر پایداری از منظر سبک‌شناسی در سطح زبانی، ادبی و فکری بررسی شده است. تعداد 145 شعر از شاعران موردمطالعه بدست آمد که مستقیماً به شخص یا اشخاصی تقدیم کرده¬اند. شخصیت برجسته در اشعار تقدیمی امام خمینی (ره) است، شخصیتهای دیگر رهبر معظم آیت‌الله خامنه¬ای، آیت¬الله طالقانی، آیت‌الله منتظری، آیت‌الله مطهری، آیت‌الله صدوقی، دکتر شریعتی، الله بهشتی، رجایی و باهنر، حسین آیت، پاسداران و شهدای مردمی انقلاب. از شخصیتهای دفاع مقدس، رزمندگان، بسیجیان، شهدا، جانبازان، مفقودین، و آزادگان هستند. بیشترین اشعار تقدیمی نیز در شعر حمید سبزواری وجود دارد.
روش مطالعه: پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است و در تمامی آثار شاعران مربوطه، اشعاری که مشخصاً در ذیل عنوان شعر، آن را به شخص یا اشخاص مرتبط با انقلاب اسلامی و دفاع مقدس سروده¬اند، بعنوان جامعۀ آماری انتخاب شده است.
یافته‌ها: قالب غزل در توصیف شخصیتها، قالب برتر است. در سطح زبانی، تلکفهای زبانی در شعر معلم، سبزواری، میرشکاک و اوستا دیده میشود که شاخصترین آنها علی معلم است که از واژه¬ها و ساختار نحوی کهن استفاده کرده است. دیگر شاعران از زبان ساده و سلیس، اوزان ملایم، قوافی و ردیفهای کوتاه استفاده کرده¬اند.
نتیجه‌گیری: در موسیقی درونی، توجه به جناس تام و انواع تکرار بسامد دارد و در کاربرد واژه، واژه¬های آرکائیسم، عربی، غنایی و عرفانی برجسته است. در سطح ادبی، در صنایع بیانی، تشبیه و در صنایع بدیعی تلمیح آرایۀ اول است و همچنین آرایه¬های نماد، تشخیص، ایهام، و سیاقه‌العداد موردتوجه است. در سطح فکری سوگ‌سروده برای شخصیتها بیشترین تعداد را دارد، بعد از آن مدح و ستایش شخصیتها، وصف پایداری و رشادت شخصیتها است و بخشی از اشعار نیز توصیف قیام مردمی و پیروزی انقلاب اسلامی است.

کلمات کلیدی
اشعار تقدیمی , انقلاب اسلامی , دفاع مقدس , شخصیتهای پایداری

فهرست منابع
  • آشنایی با ادبیات دفاع مقدس، صنعتی، محمدحسین. (1389). تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس.
  • آواز گلسنگ، راکعی، فاطمه. (1385). تهران: اطلاعات.
  • ادبیات انقلاب اسلامی، درنگی در مفاهیم و مؤلفه¬ها، ترکی، محمدرضا. (1395). برگرفته از کتاب ادبیات انقلاب اسلامی (مجموعه مقالات) زیر نظر محمدرضا ترکی، تهران: سمت و فرهنگستان زبان و ادب فارسی، صص 3 ـ 7.
  • از زبان یک یاغی، میرشکاک، یوسفعلی (1391). تهران: مؤسسۀ نشر کتاب.
  • از نخلستان تا خیابان، قزوه، علیرضا. (1369). تهران: همراه.
  • امام حماسه¬ای دیگر، اوستا، مهرداد (1369) تهران: حوزۀ هنری.
  • این همه یوسف، قزوه، علیرضا. (1393). تهران: سورۀ مهر.
  • باغ دوردست، بیابانکی، سعید. (1387). گزیدۀ اشعار. تهران: تکا.
  • برآشفتن گیسوی تاک، موسوی گرمارودی، علی. (1389). مجموعه غزل. تهران: سورۀ مهر.
  • جای دندان پلنگ، میرشکاک، یوسفعلی. (1385). مجموعۀ اشعار. تهران: کلیدر.
  • چقدر پنجره، بیابانکی، سعید. (1395) گزیده غزل به انتخاب محمدحسین نعمتی و علی داوودی. تهران: شهرستان ادب.
  • در فصل مردن سرخ، موسوی گرمارودی، علی. (1358) تهران: راه امام.
  • دیروز با ما کسی بود، راکعی، فاطمه. (1386). تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • رجعت سرخ ستاره، معلم دامغانی، محمدعلی. (1387). مجموعه شعر. تهران: سورۀ مهر.
  • ردپایی بر برف، بیابانکی، سعید. (1373). گزیدۀ اشعار. تهران: حوزۀ هنری.
  • ریشه در ابر، عبدالملکیان، محمدرضا. (1366) مجموعه شعر. تهران: برگ.
  • زیبایی‌شناسی سخن پارسی، کزازی، میرجلال¬الدین. (1381). تهران: ماد وابسته به نشر مرکز.
  • سرود درد، سبزواری، حمید. (1367) تهران: کیهان.
  • سرود سپیده، سبزواری، حمید. (1368). تهران: کیهان.
  • صاعقه در فنجان، ترنج، تیمور. (1387). برگزیدۀ شعر. تهران: تکا.
  • صدای سبز، موسوی گرمارودی، علی. (1382) تهران: قدیانی.
  • عشق علیه‌السلام، قزوه، علیرضا. (1391). مجموعه شعر. تهران: سورۀ مهر
  • . قانون عشق، مردانی، نصرالله. (1388). مجموعه شعر. تهران: صدرا.
  • گزیدۀ اشعار، معلم دامغانی، محمدعلی. (1393). به کوشش محمد نوراللهی، سیدابوطالب مظفری، و محمدکاظم کاظمی. مشهد: سپیده باوران.
  • مادرانه‌ها، راکعی، فاطمه. (1382). تهران: اطلاعات.
  • ماه و کتان، میرشکاک، یوسفعلی. (1391). تهران: مؤسسۀ نشر کتاب. مجموعه اشعار، صفارزاده، طاهره. (1391). تهران: نگاه.
  • مجموعه کامل شعرها، هراتی، سلمان. (1390). تهران: دفتر شعر جوان.
  • مجموعۀ آثار، کاشانی، سپیده. (1389). تهران: انجمن قلم ایران.
  • مجموعۀ¬ کامل اشعار، امین¬پور، قیصر. (1388). تهران: مروارید.