ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
شناسه نشریه

سال : 14
شماره : 9
شماره پی در پی : 67

اطلاعات مقاله

ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 14، شماره 9، ، شماره پی در پی 67

بررسی، تصحیح و تحلیل چند غزل مولوی با اتّکا به یک مختصه سبک‌شناسی (بررسی سبک‌شناسی غزلهایی از مولوی)

صفحه (155 - 173)
الهام خلیلی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله : دی 1399
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : فروردین 1400

چکیده

زمینه و هدف: در بررسی و پژوهش یک متن ادبی، صحّت و اصالت متن بیش از هر امری مهم و قابل تأمّل است. فروزانفر، مجتبی مینوی، شفیعی کدکنی و توفیق سبحانی پیش از این درباره تصحیح و اصالت نسخ خطی دیوان کبیر پژوهشهای ارزنده‌ای انجام داده‌‌اند. دیوان کبیر مصحَّح فروزانفر تاکنون ازلحاظ تصحیح قابل‌اعتمادتر از بقیه آثار بوده ‌است؛ امّا همانطورکه مینوی و شفیعی کدکنی اشاره‌ کرده‌اند، دیوان کبیر مصحّح فروزانفر ازلحاظ روش و نحوه تصحیح اشکالهایی دارد که تصحیح مجدد آن از بایسته‌های عرصه پژوهش است.

روش مطالعه: مقاله به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است.

یافته ها: نگارنده در حین تصحیح مجدد دیوان‌کبیر با غزلهای متعدّدی مواجه شد که ازلحاظ ساختار عمودی و تعداد بیت با غزلهای دیوانهای چاپی متفاوت بود؛ حتی در پاره‌ای از موارد تعداد معتنابهی بیت از دیوانهای چاپی؛ از جمله دیوان مصحّح فروزانفر افتاده ‌بود. این اشکال را نگارنده ناشی از غفلت مصحّح از یک ویژگی سبکی غزلهای مولوی میداند. لذا در این پژوهش، با بررسی و تحلیل سبک‌شناسی آوایی، یک ویژگی سبکی منحصربفرد در تعداد قابل توجّهی از غزلها معرّفی شده ‌است که نادیده‌ گرفتن این مختصه سبکی، باعث دوپاره شدن و دور افتادن ابیات و در مواردی حذف شدن پاره‌ای از ابیات شده ‌است.

نتیجه گیری: ادعای نگارنده این است که تعدادی از غزلهای دیوان کبیر بدون توجّه به سبک‌ خاصّ آنها و نحوه کتابتشان در نسخ معتبر دوپاره شده‌اند و درهم‌تنیدگی معنایی و ساختاری آنها ازبین رفته ‌است. بنابراین ابتدا این غزلها ازلحاظ نسخه‌شناسی بررسی شده‌اند و حاصل مطالعه نسخه‌شناسی این غزلها در مقالۀ ذیل عنوان اطلاعات نسخه‌شناسی ذکر شده ‌است؛ سپس دو غزل در کنار هم آورده شده و نهایتاً در بررسی سبک‌شناسی این غزلها، لایه آوایی و نسخه‌شناسی ‌غزلها و تا حدّی انسجام ابیات مورد مطالعه قرار گرفته ‌است. سپس این نتیجه بدست آمده که با توجّه به دلایل سبک‌شناسی، نسخه‌شناسی، ساختاری و معنایی، تفکیک این غزلها در دیوانهای چاپی موجود از غزلیات شمس کار نادرستی است و در کنار هم قرار گرفتن این ابیات به فهم بهتر شعر کمک شایانی میکند. علاوه‌براین ابیاتی از همین غزلها در حین تصحیح از دیوان ‌مصحّح استاد فروزانفر افتاده ‌است که در این مقاله بدانها اشاره شده ‌است، ابیاتی که اصالت آنها را نیز نسخ خطی معتبر تأیید میکنند.

کلمات کلیدی
مختصات سبکی , نحوه کتابت غزلها , فروزانفر , غزلهای ملمّع