ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
شناسه نشریه
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب) شماره 93

سال : 16
شماره : 11
شماره پی در پی : 93

اطلاعات مقاله

ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 16، شماره 11، ، شماره پی در پی 93

بررسی شگردهای طنزپردازی در اشعار طنز اکبر اکسیر

صفحه (295 - 309)
لیلی همایونفر ، خورشید قنبری ننیز (نویسنده مسئول)، مریم شایگان
تاریخ دریافت مقاله : اسفند 1401
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : خرداد 1402

چکیده
زمینه و هدف: طنز از انواع فرعی ادبیات و زادۀ اعتراض است و آیینه ای است که نظارگان، چهرۀ هر کس جز خود را در آن میبینند. طنز تصویر هنری اجتماع نقیضین است و طنزپردازی در حکایات فارسی سابقه ای دیرینه دارد. اکبر اکسیر یکی از شاعران طنز‌پرداز معاصر است که با نیشتر طنز در صدد اصلاح معایب و رفع کمبود‌های دورۀ معاصر برآمده ‌است. هدف این پژوهش بررسی شگردهای طنزپردازی در اشعار این شاعر است. روش مطالعه: این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده ها بصورت تصادفی از میان اشعار اکبر اکسیر انتخاب شده است. یافته ها: یافته ها نشان داد شگردهای اصلی اکسیر برای طنزپردازی عبارتند از: کاربرد صنایع بلاغی (مانند ایهام، پارادوکس، تشبیه، کنایه)، قلب مطلب، غافلگیری، نقیضه سرایی (پارودی)، تشبیه به حیوانات و خودزنی، کاربرد ترکیبات محاوره ای، جابجایی یا وارونه کردن نقشها و موقعیتها. نتیجه‌گیری: بهره بردن از استعاره، تضاد، مراعات‌النظیر، کنایه، تلمیح، تشبیه و جز اینها (نماد، تضمین، مجاز، طنز و تعریض) و به کار گرفتن ضرب‌المثلها، زبان عامیانه و محاوره ای در سطحی وسیع، تتابع اضافات، و گاهی زبان روایی و داستانی بیشترین اساس طنز را در حوزۀ زبانی اشعار اکبر اکسیر نشان داده است. او زمانی شعر را به زبان مردم کوچه و بازار نزدیک میکند و از کلمات بومی و محلّی استفاده میکند و زمانی از کلماتی استفاده میکند که در دسترس عامّه نیست و از همۀ این موارد برای ایجاد طنز زبانی در اشعارش بهره برده است.

کلمات کلیدی
طنز , طنزپردازی , شعر معاصر , اکبر اکسیر.

فهرست منابع
  • اصلانی، محمدرضا، (1387) فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز، تهران: کاروان.
  • اکسیر، اکبر (الف)، (1387)، بفرمایید بنشینید صندلی عزیز، چاپ دوم، تهران: مروارید.
  • اکسیر، اکبر (ب)، (1397)، مالاریا، تهران: مروارید.
  • اکسیر، اکبر (ج)، (1387)، زنبورهای عسل دیابت گرفته اند! چاپ سوم، تهران: مروارید.
  • اکسیر، اکبر (1394) ملخهای حاصلخیز، تهران: مروارید.
  • انوشه، حسن، (1376)، فرهنگنامۀ ادبی فارسی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
  • جمال‌زاده، سید محمدعلی (1382)، فرهنگ لغات عامیانه، چاپ دوم، تهران: سخن.
  • جوادی، حسن (1384)، تاریخ طنز در ادبیات ایران، تهران: کاروان.
  • حلبی، علی‌اصغر، (1377)، تاریخ طنز و شوخ‌طبعی، تهران: بهبهانی.
  • راستگو، سید محمد (1379)، ایهام در شعر فارسی، تهران: سروش.
  • شمیسا، سیروس (1390)، انواع ادبی، چاپ نخست از ویرایش چهارم، تهران: میترا.
  • شیری، قهرمان (1377)، «راز طنزآوری»، مجموعه مقالات طنز، تهران: فصلنامۀ سنجش و پژوهش، شمارۀ 13 و 14، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه ای.
  • طالبیان، یحیی و تسلیم جهرمی، فاطمه (1391)، کاریکلماتور در گستره ادبیات فارسی، تهران: فصل پنجم.
  • غضنفری، محمد (1388) «پژوهشی در کاربرد آرایه های ادبی در طنز معاصر فارسی و مقایسۀ اجمالی آنها در طنز انگلیسی» جستارهای ادبی، دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی سابق، شمارۀ 165، تابستان.
  • کریچلی، سیمون (1384)، در باب طنز، ترجمۀ سهیل سُمی، تهران: ققنوس.
  • کزّازی، سید جلال‌الدین، (1389)، بدیع، چاپ هفتم، تهران: نشر مرکز و کتاب ماد.
  • همایی، جلال‌الدین (1389)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران: هما.