- تعداد نمایش : 129
- تعداد دانلود : 123
- آدرس کوتاه شده مقاله: https://bahareadab.com/article_id/2012
- کد IranDOI مقاله: IranDOI :10.irandoi.2002/bahareadab.2026 .19 .8179
سال : 19
شماره : 4
شماره پی در پی : 122
ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19،
شماره 4،
،
شماره پی در پی 122
بررسی جایگاه گفتگوهای داستانی در نمایش قدرت زنانه (با تکیه بر چهار رمان از نویسندگان زن)
صفحه
(237
- 261)
فاطمه میرزایی ، حمیرا زمردی (نویسنده مسئول)
تاریخ دریافت مقاله
: بهمن 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله
: اردیبهشت 1405
چکیده
زمینه و هدف: نظریه های گفتمان، با تمرکز بر نحوۀ تولید، بازتولید و چالش قدرت در زبان و تعاملات اجتماعی، امکان تحلیل ساختارهای پنهان در ارتباطات روزمره را فراهم میکنند. از این رو، بررسی جایگاه زنان در ساختارهای گفتمانی قدرت، ضرورتی انکارناپذیر است؛ زیرا زنان در بسیاری از جوامع تاریخی و معاصر با اشکال مختلفی از حذف، حاشیه نشینی و بازنماییهای کلیشه ای مواجه بوده اند و نقش مهمی در بازتعریف گفتمانهای غالب یا مقابله با آن ایفا میکنند.
هدف این پژوهش، بررسی چگونگی بازنمایی قدرت زنان در گفتگوهای داستانی، با تمرکز بر سطح محتوایی در چهار رمان از نویسندگان زن معاصر ایران است: خانۀ ادریسی ها (1370) نوشتۀ غزاله علیزاده، بامداد خمار (1374) نوشتۀ فتانه حاج سیدجوادی، کولی کنار آتش (1378) نوشتۀ منیرو روانی پور و پاییز فصل آخر سال است (1393) نوشتۀ نسیم مرعشی.
روش مطالعه: پژوهش حاضر با رویکرد انتقادی و بهره گیری از نظریۀ قدرت میشل فوکو، به تحلیل این آثار پرداخته است. داده ها از طریق مطالعۀ متن رمانها استخراج شده و با روش تحلیل مضمون و گفتمان بررسی شده اند.
یافته های پژوهش: این بررسی نشان میدهد که نویسندگان با نگاه انتقادی به کلیشه های جنسیتی، نقشهای تثبیتشده ای چون «زن خانه دار»، «مادر فداکار» و «همسر مطیع» را به چالش کشیده اند و زنان را در مسیر جستجوی هویت، استقلال و معنا قرار داده اند. همچنین شخصیتهای زن با استفاده از قدرت تصمیم گیری و به کمک پرسشهای انتقادی، زبان را به ابزاری برای مقاومت و بازتعریف نقش زنانه تبدیل کرده اند.
نتایج پژوهش: نویسندگان زن با بازنمایی روزمرگی و چالشهای اجبار و مقاومت برای شخصیتهای زن داستان، در پی به تصویر کشاندن تجربۀ زیستۀ زنان در کشاکش سنت و مدرنیته هستند. به جز اینها، رمانهای مذکور، با عبور از زبان مطیع و روایتهای کلیشه ای، به خلق گفتمانی تازه دست یافته اند که در آن زنان از سکوت و انزوا به کنشگری و خودآگاهی میرسند.
کلمات کلیدی
قدرت
, فوکو
, گفتگو
, زنان
, روابط قدرت.
- آبوت، پاملا، والاس، کلر.(1380). جامعه شناسی زنان. ترجمۀ منیژه نجم عراقی، تهران: نی.
- آسیابادی، علی محمد. نجابتیان، افروز.(1389). جلوه های زنان در خانۀ ادریسی ها، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی شهرکرد، سال پنجم، شمارۀ 18و19، صص 165-179.
- ابهری، مهناز. فلاحی، منیژه. اسکندری، علی. (1402). بازتاب سنت و تجدد در رمان خانۀ ادریسی ها، مجلۀ تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی(دهخدا). دورۀ 15، شمارۀ 55، صص 482-503.
- ارشادی، صونا. جلیلی، فروغ. باقینژاد، عباس.(1404). جامعه شناسی شخصیّت راوی در رمان بامداد خمار بر اساس نظریّه آنتونی گیدنز، نشریۀ علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی(بهار ادب)، سال هجدهم، شمارۀ 12(پیاپی118)، صص165-181.
- ایلخانی زاده، پرشنگ. داداشی، حسین. مشفقی، آرش.(1404). بررسی شخصیت قهرمان داستان بر اساس نظریۀ کارن هورنای در رمان خانۀ ادریسی ها، مجلۀ پژوهش های اخلاقی، سال پانزدهم، شمارۀ 3(پیاپی 59)، صص93-126.
- پالتریج، برایان.(1399). درآمدی بر تحلیل گفتمان، ترجمۀ طاهره همتی، چاپ دوم، تهران: نشر نویسۀ پارسی.
- تسلیمی، علی.(1401). نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: اختران.
- تیلور، استفنی.(1397). تحلیل گفتمان چیست؟، ترجمۀ عرفان رجبی و پدرام منیعی، تهران: نشر نویسۀ پارسی.
- جنگینز، ریچارد.(1391). هویت اجتماعی. ترجمۀ تورج یاراحمدی. تهران: پردیس دانش.
- جوان، محمدعلی. طلوعی آذر، عبدالله.(1401). اومانیسم در رمان پاییز فصل آخر سال است، مجلۀ پژوهش های اخلاقی، سال سیزدهم، شمارۀ 2(پیاپی 50)، صص 173-200.
- حاج سیدجوادی، فتانه(پروین).(1403). بامداد خمار. چاپ هفتاد و نهم. تهران: البرز.
- حسن پور، هیوا. خسروی شعبانی، تورج. (1402). تحلیل گفتگو: واکاوی پاره گفتارها در دو رمان حصار و سگ های پدرم و یکلیا و تنهایی او، مجلۀ ادبیات پارسی معاصر، سال سیزدهم، شمارۀ 1(پیاپی 34)، صص 53-78.
- راسل، برتراند.(1397). قدرت، ترجمۀ نجف دریابندری، چاپ ششم، تهران: خوارزمی.
- روانیپور، منیرو.(1393). کولی کنار آتش، چاپ یازدهم، تهران: مرکز.
- سلطانی، علی اصغر.(1384). قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نشر نی.
- صادقی، امیرحسین. (1387). پدرسالاری در بامداد خمار با تکیه بر نظریات آلتوسر، مجلۀ پژوهش زبان-های خارجی، شمارۀ 46، صص 85-100.
- صادقی فسایی، سهیلا. روزخوش، محمد.(1392). نکاتی تحلیلی و روش شناختی دربارۀ تحلیل گفتمان، مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، شمارۀ 7(پیاپی4)، صص29-4.
- صالحی، نرگس.(1402).از گفتمان ذهنی تا گفتمان حاکم بر جامعه: بازخوانی رمان کولی کنار آتش از دیدگاه تاریخ گرایی نو، مجلۀ اجتماعیات در ادب فارسی، سال دوم، شمارۀ 4، صص 13-26.
- ضیمران، محمد. (1387). میشل فوکو، دانش و قدرت. چاپ چهارم، تهران: هرمس.
- علیزاده، غزاله.(1403). خانۀ ادریسیها، چاپ هجدهم. تهران: توس.
- فاضلی، مهبود.(1400).نقد جامعه شناسی رمان پاییز فصل آخر سال است، مجلۀ پژوهش های ادبی، سال هجدهم، شمارۀ 73، صص 97-121.
- فرجیان محترم، منیژه. دهقان، علی. کوشان، ایوب.(1400). بررسی افول فراروایت ها در رمان کولی کنار آتش، مجلۀ زبان و ادب فارسی، سال 74، شمارۀ 244، صص 321-343.
- فلاوردو، جان. ریچاردسون، جان.(1397). راهنمای گفتمان شناسی انتقادی، گروه مترجمان زیر نظر سید علی اصغر سلطانی و مجید خسروی نیک، قم: لوگوس.
- فوکو، میشل.(1404). نقد چیست؟ و پرورش خود، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ پنجم، نشز: نی
- ـــــــــ .(1402). نظم گفتار، ترجمه باقر پرهام،چاپ ششم، انتشارات: سپهر خرد.
- ـــــــــ .(1399)، مراقبت و تنبیه-تولد زندان، تزجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ هفده، نشر: نی.
- ــــــــــ .(1395). دیرینه شناسی، ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ سوم، نشز: نی.
- کاشیزاده، ملیحه السادات، فرزاد، عبدالحسین، طهماسبی، فرهاد.(1399). تحلیل گفتمان زنانه در رمان کولی کنار آتش اثر منیرو ورانیپور با رویکرد گفتگومندی میخائیل باختین. فصلنامۀ زبان و ادب فارسی، 12 (43)، 129-156.
- مالمیر، تیمور. ناطق پور، زینت.(1401). ساختار و شگردهای روایی در رمان پاییز فصل آخر سال است، مجلۀ تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی(دهخدا)، دورۀ 14، شمارۀ 52، صص 142-161.
- مرعشی، نسیم.(1403). پاییز فصل آخر سال است، چاپ شصت و یکم، تهران: چشمه.
- مکاریک، ایرناریما.(1384). دانشنامۀ نظریه های ادبی، ترجمۀ م.مهاجر و م.نبوی، تهران: آگاه.
- میرعابدینی، حسن.(1386). صد سال داستاننویسی ایران، چاپ چهارم، تهران: چشمه.
- میرصادقی، جمال.(1376). عناصر داستان. چاپ سوم. تهران. سخن.
- میلز، سارا.(1399). میشل فوکو، ترجمۀ مرتضی نوری، چاپ پنجم، تهران: نشر مرکز.
- نجفیان، آرزو. حسام پور، سعید. پورگیو، فریده.(1398).تحلیل انتقادی گفتمانهای قدرت و جنسیت در آثار نویسندگان زن دهۀ هشتاد(ارسطویی، پیرزاد، وفی). زن و جامعه، 10 (2)، 149-168.
- نظری، علی اشرف.(١٣٩١). سوژه، قدرت و سیاست، تهران: نشر آشیان.
- نکویی، رضا. حسن لی، کاووس. حسام پور، سعید.(1398).بررسی امکانات و محدودیت های روایی انواع کانونی سازی در ایجاد تعلیق و غافل گیری در رمان بامداد خمار، مجلۀ نقد ادبی، سال دوازدهم، شمارۀ 46، صص 7-47.
- یورگنسن، ماریان. فیلیپس، لوئیز.(1401).نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، چاپ یازدهم، تهران: نشر نی.