Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361811720260121The Good Mention of the Butler: An Analysis of the Frequency and Semantic Functions of the Word "Saqi" in the Sonnets of Hafez Shiraziذکر خیر ساقی: تحلیل بسامد و کارکردهای معنایی واژه «ساقی» در غزلیات حافظ شیرازی301324807410.irandoi.2002/bahareadab.2026.8074enAliAsghar BabasalarHonorary Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran.yesbabasalar@ut.ac.ir SeyedehNasrin ZolfaghariMaster's student in the Department of Persian Language and Literature, University of Tehran, Tehran, Iran.nonzolfagharyfar@ut.ac.irJournal Article20251002BACKGROUND AND OBJECTIVES: The term Saqi is one of the most significant symbolic elements in Hafez’s ghazals, deeply embedded in the mystical, semantic, and poetic structure of his work. Despite extensive interpretive discussions by commentators, systematic quantitative and comparative analyses of this term based on authoritative editions of Hafez’s Divan remain limited. This study aims to examine the frequency and semantic–syntactic functions of Saqi in Hafez’s ghazals and to clarify its role within the poet’s symbolic system. METHODOLOGY: Using a descriptive–analytical approach and library-based research, five authoritative editions of Hafez’s Divan (Qazvini–Ghani, Khanlari, Mahmoud Hakim, Elahi Qomshe’i, and Sa’ye) were analyzed. All occurrences of the term Saqi were identified and counted. The number of ghazals containing this term was calculated and compared with the total number of ghazals in each edition. Furthermore, the syntactic functions of Saqi were categorized into vocative, descriptive, and declarative roles and examined comparatively. FINDINGS: The results indicate that Saqi appears, on average, in approximately one-fifth of Hafez’s ghazals. From a syntactic perspective, descriptive and declarative uses collectively occur more frequently than vocative uses, although in the Elahi Qomshe’i and Sa’ye editions these roles are nearly balanced. In the Qazvini, Khanlari, and Hakim editions, descriptive and declarative functions are slightly more prominent, suggesting a shift from direct address toward conceptual and symbolic usage. CONCLUSION: The findings demonstrate that the presence of Saqi in Hafez’s ghazals is intentional and structurally meaningful. The term functions as a key symbolic figure in conveying mystical, social, and critical dimensions of Hafez’s worldview, confirming its central role in the semantic architecture of his poetry.زمینه و هدف: واژه «ساقی» از مهمترین عناصر نمادین در غزلیات حافظ است که در لایه های زبانی، عرفانی و معنایی اشعار او نقشی برجسته دارد و بررسی جایگاه آن میتواند به درک عمیقتر جهان‌بینی شاعر یاری رساند. هدف این پژوهش، تحلیل بسامد و کارکردهای معنایی و نحوی واژه «ساقی» درغزلیات حافظ، به منظور شناخت دقیقتر نقش و جایگاه آن در ساختار شعری است. روش‌ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. برای این منظور، تمامی غزلیات پنج تصحیح منتخب دیوان حافظ‌ : محمود حکیم فرزند وصال شیرازی، قزوینی - غنی، حافظ به سعی سایه، حسین الهی قمشه ای و خانلری از نظر حضور واژه «ساقی» مورد بررسی قرار گرفت؛ بسامد آن محاسبه، تعداد غزلیات حاوی این واژه مشخص و نسبت آنها به کل غزلیات سنجیده شد. همچنین نقشهای نحوی «ساقی» در سه دسته منادا، توصیفی و خبری، طبقه بندی و تحلیل شد. یافته ها: یافته ها نشان داد که بسامد نقشهای توصیفی و خبری بیش از نقش مناداست. البته در دو تصحیح «قمشه ای» و «سایه»، این دو نقش تقریباً هم‌سنگند؛ اما در تصحیح «حکیم»، «خانلری» و «قزوینی»، نقشهای توصیفی و خبری با اختلافی اندک برجسته ترند. نتیجه گیری: براساس یافته ها، کاربرد واژه «ساقی» در غزلیات حافظ امری هدفمند و معنادار است و بخشی از نظام معنایی و نمادپردازی منسجم اشعار او را شکل میدهد. تحلیل کمی در کنار بررسیهای معنایی، روشن ساخت که واژه «ساقی» در غزلیات حافظ، نقش کلیدی در انتقال مفاهیم عرفانی، اجتماعی و انتقادی و نیز ترسیم جهان بینی حافظ ایفا میکند. افزون بر این، شمارش غزلهای دارای واژه «ساقی» و مقایسه آنها با کل غزلیات نشان داد که به طور میانگین، حدود 22.4% غزلیات حافظ با واژه ساقی گره خورده اند.حافظ, غزلیات, ساقی, نقش نحوی, نقش توصیفی, نماد‌گراییHafez, Ghazals, Saqi, Syntactic Role, Symbolismhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1941.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1941.pdfhttps://bahareadab.com/article/ذکر خیر ساقی: تحلیل بسامد و کارکردهای معنایی واژه «ساقی» در غزلیات حافظ شیرازیhttps://bahareadab.com/en/article/The Good Mention of the Butler: An Analysis of the Frequency and Semantic Functions of the Word "Saqi" in the Sonnets of Hafez Shirazi