Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361811720260121The Narrative of Mystical Journey in the Structural Framework of Attar’s Elahinameh (A Proppian Morphological Analysis)روایت سلوک در ساختار داستانی الهی‌نامۀ عطار (تحلیلی بر مبنای نظریۀ ریخت‌شناسی)159187803010.irandoi.2002/bahareadab.2026.8030enMohammadMehdi KhosravianMember of the research faculty of the Dehkhoda Lexicon Institute, University of Tehran, Tehran, Iran.yesmmkhosravian@ut.ac.irJournal Article20250825BACKGROUND AND OBJECTIVES: Attar’s Ilāhī-nāmeh is among the most intricate mystical masnavis of Persian literature, where the essential doctrines of Islamic mysticism are expressed through a network of narrative units and symbolic tales. The present study aims to examine the structural and thematic organization of these narratives based on Vladimir Propp’s morphological model, focusing on core narrative elements—character types, motivation, functions, and the configuration of time and space—in order to show how Attar transforms key Sufi concepts such as the movement from appearance to inner truth, the transition from worldly love to divine love, and the path toward fanāʾ fi’Llāh into narrative form. METHODOLOGY: This research employs a qualitative and comparative analysis of the tales in the Ilāhī-nāmeh through the framework of Propp’s Morphology. Fundamental narrative functions were identified in each tale and then compared to uncover recurring patterns and structural variations. Such an approach allows for a systematic examination of the relationships between actions, character transformations, and the symbolic role of time and space within the mystical narrative logic. FINDINGS: The findings reveal that, despite their thematic variety, most tales follow a relatively stable narrative pattern: the seeker or lover confronts internal or external obstacles, abandons self-centered desires, and ascends to a higher plane of spiritual perception. Central oppositions—including appearance versus inner truth, hypocrisy versus sincerity, and worldly power versus divine reality—shape Attar’s mystical worldview. Time and space function symbolically, mirroring the stages of the spiritual journey. CONCLUSION: The study concludes that Attar employs the medium of storytelling to construct a comprehensive paradigm of human spiritual ascent. In this paradigm, narrative becomes a mirror for mystical thought, demonstrating that the ultimate truth of human longing resides within the inner self, attainable only through sincerity, steadfastness, and the transcendence of ego.زمینه و هدف: الهی‌نامۀ عطار نیشابوری یکی از پیچیده ترین متون عرفانی است که در آن آموزه های بنیادین تصوف در قالب شبکه ای از حکایتها و تمثیلها عرضه شده اند. هدف این پژوهش بررسی ساختار روایی و محتوایی این حکایتها بر پایۀ الگوی ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ و تحلیل عناصری چون شخصیت، انگیزه، خویشکاری، زمان و مکان است تا روشن شود عطار چگونه مفاهیم کلیدی عرفان، از جمله حرکت از ظاهر به باطن، گذر از عشق مجازی به عشق الهی، و سیر فنا فی‌الله ا در قالب روایت بازنمایی می‌کند. روشها: روش تحقیق، تحلیل کیفی ـ تطبیقی حکایتهای الهی‌نامه بر مبنای الگوی پراپ است. ابتدا عناصر بنیادین روایت در هریک از حکایتها استخراج شد؛ سپس الگوهای مشترک میان حکایتها و تفاوتهای ساختاری و محتوایی آنها بررسی گردید. این شیوه اجازه می‌دهد روابط میان کنشهای روایی، مسیر تحول شخصیت‌ها، و کارکرد نمادین زمان و مکان در چارچوبی منسجم تحلیل شود. یافته ها: یافته ها نشان میدهد که بیشتر حکایت‌ها، با وجود تفاوتهای ظاهری، از الگویی روایی نسبتاً ثابت پیروی میکنند: سالک یا عاشق در برابر موانع بیرونی و درونی قرار می‌گیرد، از خود میگذرد و به مرتبه ای والاتر از ادراک میرسد. تقابلهای محوری همچون ظاهربینی/باطن‌گرایی، ریا/اخلاص، و قدرت دنیوی/حقیقت الهی ساختار اندیشۀ عرفانی عطار را سامان میدهد. زمان و مکان نیز کارکردی نمادین یافته و مراحل سلوک روحانی را بازتاب میدهند. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق نشان میدهد که عطار با بهره گیری از زبان قصه، نوعی طرح کلان از سیر وجودی انسان به سوی حقیقت ترسیم کرده است؛ طرحی که در آن روایت به آیینه ای برای نمایش اندیشۀ عرفانی بدل میشود. الهی‌نامه در نهایت تعلیم میدهد که حقیقت آرزوهای بی‌پایان انسان در باطن او نهفته است و دستیابی به آن جز با صدق، ایستادگی و رهایی از خویشتن ممکن نیست.عطار نیشابوری, الهی‌نامه, عرفان و تصوف, ریخت‌شناسی, حکایات عرفانی.Attar of Nishapur, Elahinameh, Mysticism and Sufism, Morphology, Mystical Tales.https://bahareadab.com/downloadPDF/1935.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1935.pdfhttps://bahareadab.com/article/روایت سلوک در ساختار داستانی الهی‌نامۀ عطار (تحلیلی بر مبنای نظریۀ ریخت‌شناسی)https://bahareadab.com/en/article/The Narrative of Mystical Journey in the Structural Framework of Attar’s Elahinameh (A Proppian Morphological Analysis)