Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361811620251222A study of effective grammatical avoidance in Vassaf historyبررسی دستورگریزی مؤثر در تاریخ وصّاف8199799110.irandoi.2002/bahareadab.2025.7991enAlirezaMahmoodiAssociate Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.yesmahmoodi_ar@lihu.usb.ac.irJournal Article20250807BACKGROUND AND OBJECTIVES: Tarikh- Vassaf is one of the most prominent works of historical technical prose, which was written by Vassaf- ol- hazare Shirazi as sub-category of Joveyni’s History- Jahangoshay.Vassaf considered her main goal in writing this book not only to mention historical events, but also to show her strength and ability in the art writing.The style of writing descriptive history has become a model for others in later period s, it has even been referred to as "the best example of artificial prose". Vassaf has tried to create beautiful, historical and at the same time lasting prose to achieve this goal by using various literary tricks. Among the things that stand out among the others are the effective grammar evasions that he used in creating literary- historical speech. In this research, which aims to introduce and better understand the syntactic characteristics of Tarikh- Vassaf, an effort has been made to discern Vassaf’s method in creating literary prose through syntactic variations. METHODOLOGY: The method of conducting this research was descriptive- analytical, and its data were collected based on documentary and library methods. In this study, the entire text of Tarikh- Vassaf was examined in terms of "effective deviation from grammar". FINDINGS: The findings of this research indicate that effective deviation from grammatical rules plays a very important role in the creation and production of "literary text". Effective syntax deviation, or what is called effective grammatical deviation, can be examined in four categories: displacement, substitution, reduction, and increase. When carried out appropriately and with full mastery of the writing craft, effective grammatical deviation has a significant role in the literary quality of the text as well as in its fame and longevity. CONCLUSION: The result of this study shows that "increase" in the form of protest sentences, alongside other methods of grammatical deviation, has been the most important approach of Vassaf- ol- hazare in creating literary speech. The discovery of lesser-known literary aspects of Persian prose, especially in the field of technical prose, through syntactic normatization, is one of the most important achievements of this research.زمینه و هدف: تاریخ وصّاف از جملۀ برجسته ترین آثار نثر فنّی تاریخی است که وصّاف الحضرۀ شیرازی آن را به عنوان ذیلی بر تاریخ جهانگشای جوینی به رشتۀ تحریر درآورده است. وصّاف هدف اصلی خود را از تألیف این کتاب، نه فقط ذکر وقایع تاریخی، بلکه نشان دادن قدرت و توانایی خود در هنر نویسندگی دانسته است. اسلوب نگارش تاریخ وصّاف، در دوره های بعد سرمشق دیگران شده، حتّی از آن با عنوان «نمونۀ اعلای نثر مصنوع» یاد شده است. وصّاف، برای آفرینش نثری زیبا، تاریخی و در عین حال ماندگار کوشیده است تا با بهره گیری از ترفندهای گوناگون ادبی بدین مهم دست یابد. از جملۀ مواردی که در این بین بیشتر به چشم می خورد، دستورگریزی های مؤثری است که او در آفرینش سخن ادبی- تاریخی به کار گرفته است. در این پژوهش که با هدف معرفی و شناخت هر چه بیشتر و بهتر اختصاصات نحوی تاریخ وصّاف انجام شده است، تلاش گردیده است تا به روش کار وصّاف در آفرینش نثر ادبی، از راه تغییرات نحوی پی برده شود. پرسش تحقیق: در این پژوهش تلاش گردیده است تا بدین پرسشهای اساسی پاسخ داده شود که: شکلهای مختلف دستور گریزی مؤثر در تاریخ وصّاف کدام است؟ و در این بین کدام نوع دستورگریزی مؤثر در تاریخ وصّاف پرکاربردتر بوده است؟ روش مطالعه: روش انجام این تحقیق به صورت توصیفی- تحلیلی بوده، داده های آن بر اساس روش اسنادی و کتابخانه ای جمع آوری شده است. در این پژوهش تمام متن تاریخ وصّاف از جهت «دستورگریزی مؤثر» مورد بررسی قرار گرفته است. یافته ها: یافته های این پژوهش مشخص میسازد که دستورگریزی مؤثر، نقش بسیار مهمی در آفرینش و خلق «متن ادبی» دارد. نحو مؤثر یا همان دستورگریزی مؤثر را در چهار مقولۀ: جابجایی، جانشینی، کاهش، و افزایش میتوان مورد بررسی قرار داد. دستور گریزی مؤثر، در صورتی که بجا و با توانایی کامل در فن نویسندگی صورت گیرد، نقش مهمی در ادبیّت متن و شهرت و ماندگاری آن دارد. نتیجه گیری: نتیجۀ این بررسی نشان از آن دارد که «افزایش» در قالب جملات معترضه، در کنار دیگر شیوههای دستورگریزی، مهمترین رویکرد وصّاف الحضره در خلق سخن ادبی بوده است. کشف جنبه های ادبیِ کمتر شناخته شدۀ نثر فارسی، به ویژه در حیطۀ نثر فنی، از طریق هنجارگزیزی نحوی، از مهمترین دستاوردهای این پژوهش است.تاریخ وصّاف, نحو مؤثر, دستورگریزی, نثر فنّی.Tarikh- Vassaf, effective syntax, grammar avoidance, technical prose.https://bahareadab.com/downloadPDF/1915.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1915.pdfhttps://bahareadab.com/article/بررسی دستورگریزی مؤثر در تاریخ وصّافhttps://bahareadab.com/en/article/A study of effective grammatical avoidance in Vassaf history