Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361810920250522An ideal woman in lyrical and mystical literature (The study of Khamsa of Nizami and Molavi Masnavi)زن آرمانی در ادب غنایی و عرفانی (مورد مطالعه: پنج گنج نظامی و مثنوی معنوی)249264781910.22034/bahareadab.2025.7819enRoqiyehHabibiPhD student in the Department of Persian Language and Literature, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran.noroghayehhabibi23@gmail.comRezaForsati JoybariAssistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran.yesReza.Forsati.Juybari@iau.irNahidAkbariAssistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran.noNahidakbari7@yahoo.comJournal Article20241118BACKGROUND AND OBJECTIVES: In this article, by selecting two prominent works: Nizami Ganjavi"s Panj Ganj from lyrical literature and Mowlavi"s Masnavi Manavi from mystical literature, the position of the ideal woman and her characteristics have been investigated with the aim of analyzing the personality of ideal women and expressing the differences and similarities in lyrical and mystical literature. METHODOLOGY: Data collection is through library study and the article is written in a descriptive-analytical manner. The statistical population is the two works of Nezami Ganjavi"s Panj Ganj and the six books of Mowlavi"s Masnavi Manavi. FINDINGS: In lyrical and Mowlavi"s poetic systems, in the stories of Masnavi, in fictional characters, Nizami Ganjavi has named women who have superior characteristics compared to other women in general and they are called ideal women in the term. These women are in the position of the transcendent lover, king and ruler of the city in lyrical literature and in the position of the transcendent lover, queen of the city, wife, mistress and mother who have become mystics, seekers of the path of love and symbols of truth in symbolic interpretation in mystical literature. Beauty, modesty, loyalty, wisdom, political acumen, and good behavior are the characteristics of these women. In terms of differences and similarities, appearance and beauty are not considered in mystical literature, and they are not the main criteria for an ideal woman in lyrical literature, and they are accompanied by the characteristics of loyalty, modesty, and acumen. Moral characteristics are common to both, but ideal women have a mystical character in mystical literature that is not in lyrical literature, although transcendent love can be interpreted mystically, such as the character of Leyli, who has entered mystical literature through symbolic interpretation from lyrical literature. CONCLUSION: Despite the criticism of women, which is part of the content of literature, women are described as having external, moral, and transcendent and mystical characteristics in individual and social life in lyrical and mystical literature, who are in the position of ideal women. These women have a high social position, and examples of these are the characters of Shirin, Leyli, Mahin Banu, Noshabeh, and Mariah Qobtiyeh in Nizami Ganjavi Panj Ganj and the characters of Leyli, Hazrat Maryam, Bilqis, the mother of Hazrat Musa, and Asiyeh, the wife of Pharaoh in mystical literature.زمینه و هدف: در این مقاله با انتخاب دو اثر برجسته: پنج گنج نظامی گنجوی از ادب غنایی و مثنوی معنوی مولوی از ادب عرفانی، جایگاه زن آرمانی و ویژگیهای آن با هدف تحلیل شخصیت زنان آرمانی و بیان تفاوتها و شباهتها در ادب غنایی و عرفانی بررسی شده است. روش: گردآوری اطلاعات با مطالعه کتابخانه ای است و مقاله به شیوه توصیفی تحلیلی نوشته شده است. جامعه آماری دو اثر پنج گنج نظامی و شش دفتر مثنوی معنوی مولوی میباشد. یافته ها: نظامی در منظومه های غنایی و مولوی در حکایتهای مثنوی، در شخصیتهای داستانی، زنانی را نام برده اند که ویژگیهای برتری نسبت به عموم زنان دیگر دارند و در اصطلاح زن آرمانی نامیده میشوند. این زنان در ادب غنایی در جایگاه معشوق متعالی، پادشاه و حاکم شهر و در ادب عرفانی در جایگاه معشوق متعالی، ملکه شهر، همسر، کدبانو و مادر قرار دارند که در تفسیر نمادین، عارف، سالک راه عشق و نماد حق شده اند. زیبایی، عفت و حیا، وفاداری، خردمندی، درایت سیاسی و رفتار نیک، ویژگیهای این زنان است. در وجه تفاوت و تشابه، ویژگی ظاهری و زیبایی در ادب عرفانی مطرح نیست و در ادب غنایی نیز معیار اصلی زن آرمانی قرار نگرفته است و همراه با ویژگی وفاداری و عفت و درایت است. در هردو، زنان آرمانی جایگاه اجتماعی بالایی دارند. ویژگیهای اخلاقی در هر دو مشترک است اما زنان آرمانی شخصیت عارفانه در ادب عرفانی دارند که در ادب غنایی نیست هرچند عشق متعالی قابل تفسیر عرفانی است مثل شخصیت لیلی که با تفسیر نمادین از ادب غنایی به ادب عرفانی راه یافته است. نتیجه گیری: با وجود نکوهش زنان که بخشی از محتوای ادبیات میباشد، زنانی در ادب غنایی و عرفانی با داشتن ویژگیهای ظاهری، اخلاقی و شخصیت متعالی و عارفانه در زندگی فردی و اجتماعی توصیف شده اند که در جایگاه زن آرمانی قرار دارند، این زنان جایگاه اجتماعی والایی دارند و نمونه های آن شخصیتهایی مثل شیرین، لیلی، مهین بانو، نوشابه، ماریه قبطیه در پنج گنج نظامی و شخصیتهای لیلی، حضرت مریم، بلقیس، مادرحضرت موسی، آسیه زن فرعون در ادب عرفانی هستند.زن آرمانی, ادب غنایی, ادب عرفانی, نظامی گنجوی, مثنوی مولویIdeal woman, Lyrical literature, Mystical literature, Nizami Ganjavi, Mowlavi's Masnavihttps://bahareadab.com/downloadPDF/1816.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1816.pdfhttps://bahareadab.com/article/زن آرمانی در ادب غنایی و عرفانی (مورد مطالعه: پنج گنج نظامی و مثنوی معنوی)https://bahareadab.com/en/article/An ideal woman in lyrical and mystical literature (The study of Khamsa of Nizami and Molavi Masnavi)