Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361810920250522Introduction and textual analysis of the unique edition of Divan Khajagi, a poet and mystic of the 10th and 11th centuriesمعرفی و متن‌ شناسی نسخه منحصر به فرد دیوان خواجگی شاعر و عارف سده های دهم و یازدهم203228779310.22034/bahareadab.2025.7793enEhteralRezaeiAssistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Payam Noor University, Tehran, Iran.yese.rezaee@pnu.ac.irJournal Article20241115BACKGROUND AND OBJECTIVES: Khawajegi is one of the powerful and unknown poets of the Safavid era, whose manuscripts have not been corrected and analyzed in terms of stylistics. Therefore, the main goal of this research is to introduce and examine Divan"s manuscript and analyze the most important elements of his poetry so that researchers can get to know him and the stylistic coordinates of his poems in linguistic, literary and intellectual fields. METHODOLOGY: Progressive research, theoretical study and library method and analytical-descriptive method have been done. The studied collection is a unique manuscript of his divan, with the number of acquisition 9015 in 204 sonnets and 36 quatrains and a total of 1528 verses, which is kept in the manuscripts and documents section of the Central Library of Tehran University. FINDINGS: Divan"s poems are arranged in two sections, sonnets and quatrains, in alphabetical order in rhyme. The said divan has been attributed to Khawaji Shirazi, a prominent theologian of the Akbari period, but there is no evidence of it in the text of the copy. The presence of a beautiful single title and decorated tabular pages shows the importance of the copy in the time of its writing. Except for two sonnets and scattered verses in praise of the Holy Prophet (PBUH) and four consecutive quatrains, in each of which the poet described one of the rightful caliphs, Divan does not provide any information about the life and circumstances of the poet. CONCLUSION: The examination of the manuscript of Divan Khajagi shows that the manuscript has the characteristics of the 10th and 11th century manuscripts. Both Iraqi and Indian styles can be seen in the court of Khojagi. In the linguistic field, in some sonnets, the use of new or rarely used words and compounds, popular and everyday compounds, many allusions, partial and miniature imagery, etc. It shows the influence of Indian style. From an intellectual point of view, romantic and mystical themes and Khayami"s thoughts are among the most important poetic themes of Diwan Khajagi.زمینه و هدف: خواجگی از شاعران توانمند و گمنام عهد صفوی است که نسخه خطی اشعار او تا کنون، تصحیح و از نظر سبکشناسی مورد بررسی قرار نگرفته است؛ لذا هدف اصلی این پژوهش، معرفی و بررسی دست‌نویس دیوان و تحلیل مهمترین عناصر شعری اوست تا محققین با او و مختصات سبکی اشعار او درحوزه های زبانی، ادبی و فکری آشنا شوند. روشها: پژوهش پیشرو، مطالعه نظری و با شیوه کتابخانه ای و روش تحلیلی_توصیفی انجام شده است. جامعه مورد مطالعه، نسخه خطی منحصر به فرد دیوان او، به شماره دستیابی 9015 در 204 غزل و 36 رباعی و در مجموع 1528 بیت است که در بخش نسخ خطی و اسناد کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نگهداری میشود. یافته ها: اشعار دیوان در دو بخش غزلیات و رباعیات به ترتیب الفبا در قافیه مرتب شده است. دیوان مذکور را به خواجگی شیرازی، متکلم برجسته عهد اکبری نسبت داده اند اما در متن نسخه، مطلبی دالّ بر آن وجود ندارد. وجود سرلوحِ تکِ زیبا و صفحاتِ مجدولِ مزّین، نشان دهنده اهمیت نسخه در روزگار کتابت آن است. بجز دو غزل و ابیات پراکنده در ستایش نبی‌اکرم(ص) و چهار رباعی متوالی که در هریک از آنها، شاعر به توصیف یکی از خلفای راشدین پرداخته است، دیوان هیچ اطلاعی از زندگی و احوال شاعر ارائه نمیدهد. نتیجه گیری: بررسی نسخه خطی دیوان خواجگی نشان میدهد، نسخه از حیث رسم‌الخط، ویژگیهای رسم‌الخط سده های دهم و یازدهم را داراست. در دیوان خواجگی خصائص سبک عراقی و هندی هر دو دیده میشود. در حوزه زبانی، در برخی غزلیات به کاربردن لغات و ترکیبات نوساخته یا کم‌کاربرد، ترکیبات عامیانه و روزمره، کنایات فراوان، تصویرگری جزئی و مینیاتوری و... بیانگر تأثیر سبک هندی است. از نظر فکری مضامین عاشقانه و عارفانه و اندیشه های خیامی از مهمترین موضوعات شعری دیوان خواجگی است.خواجگی, دیوان اشعار, سده یازدهم, نسخه شناسی, متن شناسیKhwajagi, Divan Poems, 11th century, manuscripts, textual studieshttps://bahareadab.com/downloadPDF/1814.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1814.pdfhttps://bahareadab.com/article/معرفی و متن‌ شناسی نسخه منحصر به فرد دیوان خواجگی شاعر و عارف سده های دهم و یازدهمhttps://bahareadab.com/en/article/Introduction and textual analysis of the unique edition of Divan Khajagi, a poet and mystic of the 10th and 11th centuries