Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-61361710620250219Layered stylistics of Diwan Monsef Qajarسبک‌شناسی لایه ای دیوان منصف قاجار207234769210.22034/bahareadab.2025.7692enMasoumehGoudarziPh.D. student, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Irannomsdgoudarzi30@gmail.comEsmaeilTajbakhshProfessor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.yes e.tajbakhsh@atu.ac.irJournal Article20240621BACKGROUND AND OBJECTIVES: "Layered stylistics", in a critical way, a new way of examining the layers of the work has been very much noticed by style researchers. Examining manuscripts, which are the hidden treasures of literature and the essence of authentic Iranian culture, will be a challenging and long-lasting task. The manuscripts of Mohammad Zaman Khan, known as Monsef Qajar, an anonymous poet in the period of literary flashback, are in four manuscripts, in the embodies of odes,lyrics, masnavis, a handful fragments, and a stanzas. While collecting and correcting the poet"s manuscripts, the author has studied the poems of the book on linguistic, rhetorical and intellectual levels. METHODOLOGY: In this research, in addition to the existing editions of Monasef"s book, books and articles on stylistics have been used. The correction, collection and restoration of these incomplete manuscripts - some of which were written by the composer himself and some by the scribes of the time - was the responsibility of the author, and what is analysed in this article is based on the available documents. FINDINGS: Compared to the poets of the flashback style, Monsef"s poetry is reminiscent of the poets of the Khorasani and Iraqi styles. Except for some linguistic complications, his writing is smooth and soft in the phonetic, lexical, and especially rhetorical fields, and sometimes it is reminiscent of the poems of Hafez and Saadi. Complaining about Praised and Beloved is found so much in most of his poem’s embody. The variety of heteromorphic rhythms is evident in the poems. The background intonation is full of rhymes and mono rhymes . In the eloquence, simile and in the rhetoric, repetition, allusion, allegory, and equation technique and multiple meanings have a higher frequency and the theme of most odes is elegy and the essence of sonnets is love for the praised . CONCLUSION: The monorhyme in lyrics and quatrains is much more than his odes. The metres used by the poet are mostly heteromorphic. The emphatic abstract simile and the metaphor in his work is more than other eloquence. His poems are full of love, elegy and description. He is a Shiite and his poems show devotion to the infallible imams. Despite the abundance of his poems in various embodies , he has remained to the extent of following and imitating, and in terms of phonetics, he is more inclined to the Khorasani style and in terms of vocabulary, he is more following the Iraqi style. His manuscripts contain the embodies of odes, sonnets, masnavis, fragments and stanzas.زمینه و هدف: «سبک شناسی لایه ای»، به شیوۀ انتقادی شیوه ای نو در بررسی لایه ای اثر بسیار مورد توجّه سبک پژوهان بوده است. بررسی نسخه های خطّی که گنجینه های پنهان ادب و بُنمایۀ فرهنگ اصیل ایرانی هستند، کاری پرچالش وماندگار خواهد بود. دست نوشته های محمّد زمان خان معروف به منصف قاجار، شاعری گمنام در دورۀ بازگشت ادبی در چهار نسخه درقالبهای قصیده، غزل، مثنوی، تعداد انگشت شماری قطعه و یک مورد ترکیب بند به یادگار مانده است. نگارنده ضمن جمع‌آوری و تصحیح نسخ شاعر درسطوح زبانی، بلاغی و فکری به بررسی اشعار دیوان پرداخته است. روش تحقیق: در این پژوهش علاوه بر نسخ موجود دیوان، از کتب و مقاله های سبک شناسی استفاده شده ‌است. تصحیح، جمع آوری و بازیابی این نسخه های ناقص-که برخی به خطّ خود سراینده و بعضاً به قلم کاتبان زمان به تحریر درآمده - بر عهدۀ نگارنده بوده است و آنچه در این مقاله مورد تحلیل قرار می‌گیرد، براساس اسنادِ در اختیار است. یافته ها: شعر منصف در قیاس با شاعران سبک بازگشت، یادآور سرایندگان سبک خراسانی و عراقی است. جز پاره ای پیچیدگیهای زبانی، سرایش او در قلمرو آوایی، لغوی و خاصه بلاغی روان و نرم است و گاه تداعی اشعار حافظ وسعدی است. گلایه مندی از ممدوح و معشوق در اکثر قالبهای او موج میزند. تنوّع اوزان مختلف الارکان در اشعار مشهود است. موسیقی کناری انباشته از قافیه و ردیفهای تکراری است. در علوم بیانی تشبیه و در دانشهای بدیعی تکرار، تلمیح، تمثیل و اسلوب معادله و ایهام تناسب بسامد بالاتری نسبت به سایر صنایع دارند و مضمون بیشتر قصاید مدح و درونمایۀ غزلها عشق به ممدوح است. نتیجه گیری: ردیف درغزلیّات و رباعیّات، بسیار بیشتر از قصاید اوست. بحرهای مورد استفادۀ شاعر اکثراً مختلف الارکان است. تشبیه مجمل مؤکّد و استعاره در اثر او پر رنگتر از سایر صنایع بیانی است. غزلیّاتش سرشار از عشق و قصایدش مملو از مدح و توصیف است. وی شیعی مذهب بوده و در قصایدش ارادات به امامان معصوم ملاحظه میگردد. اشعار وی با وجود انبوهی در قالبهای متنوّع درحد تتبّع و تقلید مانده است و از نظر آوایی اغلب متمایل به سبک خراسانی و از نظر لغوی بیشتر پیرو سبک عراقی است. نسخ وی حاوی قالبهای قصیده، غزل، مثنوی و قطعه و ترکیب بند است.منصف, دیوان, سبک شناسی لایه ای, تشبیه, لایۀ زبانی, فکری, بلاغی, مضامین عاشقانهMunsef’s Diwan, layered stylistics, simile, linguistic layer, intellectual, rhetorical, romantic themes.https://bahareadab.com/downloadPDF/1768.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1768.pdfhttps://bahareadab.com/article/سبک‌شناسی لایه ای دیوان منصف قاجارhttps://bahareadab.com/en/article/Layered stylistics of Diwan Monsef Qajar