Omid MajdJournal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 3060-56603060-6136169320240121Reconstruction of procedure in fifth century Iran based on Persian prose textsبازسازی آیین دادرسی در ایران قرن پنجم بر پایۀ متون نثر پارسی4561689610.22034/bahareadab.2024.6896enVahidEghbaliPhD student, Department of Persian Language and Literature, Humanities Campus, Semnan University, Semnan, Iran.noveghbali@semnan.ac.irHassanAkbari BayraghAssociate Professor, Department of Persian Language and Literature, Humanities Campus, Semnan University, Semnan, Iran.yes hakbari@semnan.ac.irAbdullahHassanzadeh MiraliAssociate Professor, Department of Persian Language and Literature, Humanities Campus, Semnan University, Semnan, Iran.nohasanzadeh@semnan.ac.irJournal Article20220613BACKGROUND AND OBJECTIVES: Judgment and proceedings have always undergone many transformations throughout history and have changed from a simple and basic form to a complex military form. In Iran, the judicial system has undergone many changes in different periods. Among the fundamental changes in Iran in the fifth century is the re-formation of political-social institutions that were destroyed at the beginning of the Arab invasion of Iran. Among these institutions, we can mention the judicial system. In this article, an attempt has been made to provide a comprehensive and clear image of the judicial system in this period while examining the judicial system of Iran in the fifth century. METHODOLOGY: The present research is a theoretical study that was conducted in a library style. The scope and society under study is selected Persian prose texts of the 5th century. FINDINGS: Among the reviewed books, books such as Tarikh Beyhaqi, Siasat nameh, Al-Tavasol al-Tarassol and Nasihat al-Moluk contain more content and evidence related to the topic of the research compared to other prose texts. CONCLUSION: Based on the evidence obtained from these texts, it can be claimed that the king was the first and most powerful person in the judicial structure. Some kings have invented methods such as sitting on oppressors, chains of justice, wearing red clothes, etc. to deal directly with the problems of the oppressed. And on the other hand the plaintiffs, they have used methods such as standing in the way of the kings, telling stories, baring their heads, etc. And after the king, the Minister or the Grand Khwaja and the Qazi al-Qazat have been at the head of this position. The judge has been in charge of judging at a lower level than the judge of Qazi al-Qozzat.زمینه و هدف: قضاوت و دادرسی همواره در طول تاریخ دستخوش دگرگونیهای فراوانی شده و از شکل ساده و ابتدایی خویش بصورت نظامی پیچیده درآمده است. در ایران نیز نظام قضایی در ادوار مختلف دچار تغییرات بسیاری گردیده است. از جمله تغییرات اساسی ایران در قرن پنجم، شکل گرفتن مجدد نهادهای سیاسی- اجتماعی است که در آغاز حملۀ اعراب به ایران از بین رفته بودند. از میان این نهادها میتوان به نظام قضایی اشاره کرد. در این مقاله کوشش شده است ضمن بررسی نظام قضایی ایران در قرن پنجم، تصویری جامع و روشن از آیین قضاوت و داوری در این دوره ارائه شود. روش مطالعه: پژوهش پیشِ‌ رو، مطالعه ای نظری است که به شیوۀ کتابخانه ای انجام شده است. محدوده و جامعۀ مورد مطالعه متون برگزیدۀ نثر فارسی قرن پنجم میباشد. یافته ها: در میان کتابهای مورد بررسی، کتابهایی چون تاریخ بیهقی، سیاستنامه، التوسّل الی الترسّل، و نصیحهالملوک در مقایسه با دیگر متون نثر حاوی مطالب و شواهدی بیشتر و مرتبط با موضوع پژوهش هستند. نتیجه گیری: بر اساس شواهد به دست‌آمده از دل این متون میتوان ادعا کرد در ساختار قضایی، شاه اولین و قدرتمندترین شخص در منصب قضاوت بوده است. برخی پادشاهان برای دادرسی شیوه هایی چون به مظالم نشستن، زنجیر عدالت، و جامۀ سرخ پوشیدن را برای رسیدگی مستقیم به مشکلات متظلمان ابداع کرده اند. در مقابل دادخواهان و متظلمان نیز روشهایی همچون بر سر راه پادشاهان ایستادن، قصه برداشتن، و سر برهنه کردن را به کار برده اند. پس از سلطان، وزیر یا خواجۀ بزرگ و قاضی‌القضات در رأس این منصب حضور داشته اند. قاضی در مرتبه ای نازلتر از قاضی‌القضات امر قضاوت را بر عهده داشته است.متون نثر, ساختار قضایی, دادرسی, دادخواهی, اصطلاحات قضایی.prose texts, judicial structure, proceedings, litigation, judicial terms.https://bahareadab.com/downloadPDF/1563.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1563.pdfhttps://bahareadab.com/article/بازسازی آیین دادرسی در ایران قرن پنجم بر پایۀ متون نثر پارسیhttps://bahareadab.com/en/article/Reconstruction of procedure in fifth century Iran based on Persian prose texts