%0 Journal Article
%T نقد دیالکتیکی گفتمان خوف و رجا در رساله قشیریه
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Maryam Kazempour
%A Sohila Mousavi Sirjani
%A Mandana Mangeli
%D 2025
%\ 2026/01/09
%N 121
%V 19
%P 43-60
%K *Al‑Risala al‑Qushayriyya*
%K  fear (khawf)
%K  hope (raja)
%K  dialectical critique
%K  mystical discourse
%K  spiritual wayfaring.
%X زمینه و هدف: گفتمان عرفانی اسلامی همواره در بستر تقابلهای
معنایی و تجربه های درونیِ متقابل تعریف میشود که یکی از مهمترین نمودهای آن، نسبت
دوسویه و دیالکتیکیِ خوف و رجا است. رساله قشیریه اثر ابوالقاسم قشیری، یکی از
مهمترین متون عرفانی سده پنجم هجری، به تفصیل به تبیین این دو مقام پرداخته و آنها
را در چارچوب تربیت سلوکی و تهذیب باطنیِ سالک بررسی کرده است. پژوهش حاضر با هدف
تحلیل دیالکتیکی این دو گفتمان در رساله قشیریه، میکوشد تا ضمن بازخوانی دقیق متن،
به کشف سازوکارهای متقابل میان خوف و رجا و نقش آنها در ساختار سلوک عرفانی دست
یابد. مسئله اصلی تحقیق، بررسی چگونگی تعامل دوسویه این دو مفهوم به عنوان
نیروهایی متضاد و درعین‌حال مکمل در نظام معنایی عرفان اسلامی است. 

روش پژوهش: روش پژوهش، تحلیلی-توصیفی با رویکرد گفتمان‌کاوی دیالکتیکی است که با
تکیه بر منابع اصیل عرفانی، به تحلیل لایه های معنایی متن قشیریه پرداخته است. 

یافته‎‌های پژوهش: یافته ها نشان میدهد که خوف و رجا نه تنها دو مقام مجزا بلکه دو قطب
دیالکتیکی در منظومه معنوی قشیریند که با ایجاد تعادل میان انقباض و انبساط روانی،
مسیر تلطیف نفس و تقرب الی‌الله را هموار میسازند. 

نتایج پژوهش: این پژوهش نشان میدهد که قشیری با تکیه بر آموزه های قرآنی و سنت
نبوی، تقابل خوف و رجا را به گفتمانی تربیتی و پویا بدل کرده که قابلیت بازخوانی
در ساحت روانشناسی عرفانی معاصر را نیز دارد.
%U https://bahareadab.com/article_id/1989