%0 Journal Article
%T رد انتساب قصیدۀ الهی به سنایی
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Yazdan Zekalvand
%A Reza Khabazha
%D 2026
%\ 2025/10/11
%N 119
%V 19
%P 57-74
%K Sanā’ī Ghaznavī
%K  the pen name "Ilāhī"
%K  critical editing
%K  textual criticism
%K  apocryphal and misattributed poems
%X زمینه و هدف: یکی از آزمونهایی که اغلب مصححان با آنها روبرو هستند تمییز سروده های
اصلی شاعران از اشعار مجعول و منسوب موجود در نسخه های خطی دیوانهاست. یکی از
آثاری که این قبیل منسوبات از رهگذر نسخ خطی متأخر به آنها راه یافته است دیوان
سنایی غزنوی، شاعر و عارف قرن ششم، است. این پژوهش، ضمن اشارۀ مختصری به تحقیقات
پژوهشگران این حوزه، به معرفی قصیده ای با تخلص الهی میپردازد و با استناد به
دلایل سبکشناسانه و نسخه شناختی، صحت انتساب این قصیده را –که تخلصش را هم از سنایی دانسته اند و در همۀ چاپهای دیوان او آمده
است- به سنایی غزنوی رد میکند. 

روشها: پژوهش پیش ‌روی مطالعه ای توصیفی-تحلیلی است که بر نسخه شناسی و
سبکشناسی تکیه دارد. با بررسی اعتبار تنها نسخۀ خطی قصیدۀ «اگر ذاتـی توانـد بـود
کز هستـی توان دارد...» (نسخۀ کتابخانۀ ملی ملک)، رفتار مصححان چاپهای گوناگون
دیوان با آن و بررسی وجوه سبکی گوناگون این سروده (از تخلص و قافیه و زبان شعر تا
سبک محتوایی و اختلافاتش با زندگینامه و سایر آثار سنایی)، آشکار خواهد شد که ممکن
است این قصیده از او باشد یا خیر.

یافته ها: هم نسخۀ این قصیده ضعیف و تاریخش مجعول است و هم سبک خود شعر
(اختلاف تخلص این قصیده با سایر اشعار سنایی، همچنین عیوب متعدد قافیه ای و زبانی
و بیتهای سست و بیمعنا و محتوای قصیده که با زندگینامه و سروده های دیگر سنایی
متناسب نیست) با اشعار سنایی تفاوت بسیار دارد. 

نتیجه گیری: با توجه به قراین نسخه شناسانه و سبکشناسانۀ یادشده، قطعاً این شعر
ضعیف و متفاوت از او نیست و قرار گرفتن آن در بین قصاید سنایی اشتباه بوده و
اطلاعات اشتباهی را دربارۀ او به دست داده است، بلکه متعلق به یکی از شاعران الهی‌نام
قرنها پس از اوست.
%U https://bahareadab.com/article_id/1960