%0 Journal Article
%T تحلیل سبکی اسرارنامه عطار نیشابوری بر اساس آرای مایکل هالیدی و رقیه حسن
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Mojtaba Akbari
%A Khadijeh Bahrami Rahnama
%A Maryam Youzbashi
%D 2026
%\ 2025/10/04
%N 118
%V 18
%P 229-249
%K Functional linguistics
%K  Halliday
%K  Asrarname
%K  meta-intellectual function
%K  aspect
%K  textual coherence.
%X زمینه و هدف: زبانشناسی نقشگرای نظاممند هالیدی (SFL) و نظریه انسجام
متنی رقیه حسن از دقیقتر ابزارها برای شناسایی ویژگیهای سبکی و روابط معنایی در
متون ادبی به شمار میروند. منظومه اسرارنامه عطار نیشابوری یکی از برجسته ترین
آثار عرفانی ادبیات پارسی است که با زبان تمثیلی و چندلایه، مفاهیم پیچیده ای چون
خودشناسی، عشق الهی و وحدت وجود را بیان میکند. هدف پژوهش حاضر، بررسی مولفه های
سبکی اسرارنامه عطار بر اساس سه فرانقش هالیدی (اندیشگانی، بینافردی و متنی) و
نظریه انسجام رقیه حسن است تا تشخص سبکی و شیوه های خلق معنا در این اثر عرفانی
مشخص شود.

روشها: پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی
و با رویکرد کیفی انجام شده است. ابتدا با استفاده از چارچوب زبانشناسی نقشگرای
نظام‎مند هالیدی، متن اسرارنامه در سه لایه فرانقش اندیشگانی، بینافردی و متنی
تحلیل شد. سپس مولفه های انسجام متنی (انسجام ارجاعی، حذف، جایگزینی، ربط و انسجام
واژگانی) بر اساس نظریه رقیه حسن بررسی گردید. تحلیل بر پایه کل متن اسرارنامه
(چاپ تصحیح شفیعی‌کدکنی) و بدون نمونه گیری انجام گرفت.

یافته ها: در فرانقش اندیشگانی، فرایندهای مادی (۵۱٪)، ذهنی (۲۶٪) و رابطه ای
(۱۸٪) بالاترین بسامد را دارند و مفاهیم انتزاعی
عرفانی را ازطریق ملموسسازی و جسمانیکردن قابل‌درک کرده اند. در فرانقش بینافردی،
وجه امری با بسامد بسیار بالا (۶۳٪ از
فعلهای وجهی) رابطه گفتمانی «پیر‒مریدی»
را تقویت کرده و مخاطب را مستقیماً به سلوک عرفانی فرامیخواند. در فرانقش متنی،
ارجاع شخصی (به ویژه ضمیر سوم‌شخص برای اشاره به خداوند و پیر)، حذف و جایگزینی
مهم‌ترین ابزارهای انسجام دستوری هستند. در انسجام واژگانی نیز تکرار (به ویژه تکرار
واژههای کلیدی مانند دل، جان، عشق) و تضاد معنایی (نور/ظلمت، فناء/بقاء) بالاترین
بسامد را دارند و نقش کلیدی در خلق بافتار عرفانی ایفا کرده اند.

نتیجه گیری: تحلیل سبکی اسرارنامه بر اساس رویکرد هالیدی و حسن نشان داد که
عطار با تلفیق هوشمندانه فرایندهای مادی و ذهنی، وجه امری مستقیم و ابزارهای
انسجام واژگانی (تکرار و تضاد)، سبکی کاملاً شخصی و متمایز خلق کرده است. این سبک
نه تنها مفاهیم انتزاعی عرفان را ملموس و قابل‌تجربه میسازد، بلکه مخاطب را به صورت
فعال در رابطه مرید‒پیر قرار داده و
او را به سیر و سلوک دعوت میکند. نتایج این پژوهش میتواند الگویی برای تحلیل سبکی
دیگر آثار عرفانی ادبیات پارسی ارائه دهد.
%U https://bahareadab.com/article_id/1952