%0 Journal Article
%T تحلیل سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی در عصر هوش مصنوعی: تبیین و امکان‌سنجی چارچوب ادبیات هوشمند
%J Journal of the stylistic of Persian poem and prose (JSPPP) 
%I بهار ادب
%Z 3060-5660
%A Mohammad Reza Pashaei
%A Rasool Behnam
%D 2026
%\ 2025/09/17
%N 118
%V 18
%P 111-124
%K Smart Literature
%K  Stylistics of Persian Poetry and Prose
%K  Digital Education
%X زمینه و هدف: این پژوهش به بازنگری آموزش سبک‌شناسی و دیگر دروس محوری رشته زبان
و ادبیات فارسی در چارچوب تلفیق سنتهای علوم انسانی و فناوریهای نوین میپردازد.
باتوجه به شکاف آشکار میان برنامه های درسی سنتی و نیازهای پژوهشی و آموزشی عصر
دیجیتال و با در نظر گرفتن وضعیت دانشجو به عنوان «مصرف‌کنندۀ منفعل اطلاعات»،
نظریۀ «ادبیات هوشمند» به عنوان چارچوبی بومی و کاربردی ارائه شده است. این
چارچوب مهارتهای سنتی تحلیل و تفسیر ادبی را با ابزارها و روشهای مبتنی بر داده و
هوش مصنوعی ترکیب میکند تا دانشجویان به توانمندیهای دوگانه دست یابند: سواد ادبی
و سواد دیجیتال تخصصی.

روشها: پژوهش حاضر از روش توسعه ای – کاربردی با
رویکرد ترکیبی کیفی و کمّی استفاده کرده است. تحلیل سرفصلهای دو درس کلیدی نشان‌دهندۀ
فقدان مؤلفه های دیجیتال و مهارتهای داده محور بود. مطالعۀ موردی بر اساس تحلیل
ماشینی سادۀ ۱۰,۰۰۰ بیت شعر نشان داد که حتی با دو ویژگی ابتدایی (میانگین طول
جمله و تراکم واژه های عربی) امکان تمایز سبکهای دوره ای با دقت متوسط ۷۲٪
وجود دارد. این مطالعه ضمن تأیید ظرفیت ابزارهای ساده، به چالشهای اجرایی مانند
کمبود داده های استاندارد و ضعف مهارتهای دوگانه نیز توجه کرده است.

یافته ها: یافته ها نشان میدهد که چارچوب «ادبیات هوشمند» میتواند شکاف میان
سنت و فناوری را پر کند، آموزش مهارتهای دوگانه را ممکن سازد و مسیر پژوهشهای میان‌رشته ای
در سبک‌شناسی فارسی را باز کند. همچنین تأکید شد که رعایت اصول اخلاق پژوهش و
شفافیت روش‌شناسی برای جلوگیری از تقلیل‌گرایی و تحریف متون ضروری است.

نتیجه گیری: این پژوهش بر ضرورت اجرای تدریجی بازنگری در برنامه های درسی، توسعۀ
زیرساخت داده ای، توانمندسازی نیروی انسانی و تدوین دستورالعملهای اخلاقی برای
کاربرد هوش مصنوعی در پژوهشهای ادبی تأکید میکند. گذار به «ادبیات هوشمند» نه یک
انتخاب تزئینی، بلکه ضرورتی راهبردی برای بقا و پویایی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی
در قرن بیست‌ویکم است.
%U https://bahareadab.com/article_id/1946