امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912620261023Investigating and Analyzing the Stylistic Function of Verbs in Dehkhoda’s Socio-Political Poetryبررسی و تحلیل کارکرد سبک‌شناسی فعل در اشعار سیاسی-اجتماعی دهخدا237257833010.irandoi.2002/bahareadab.2026.8330faمحمدمهدی خسرویانعضو هیئت پژوهشی موسسه لغت‍نامه دهخدا و مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.nommkhosravian@ut.ac.irمحمدکیشانی فراهانیدانش آموخته دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.yes m.kishani@ut.ac.ir عبدالرضاسیفاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.noseif@ut.ac.irJournal Article14050227BACKGROUND AND OBJECTIVES: The verb, by virtue of incorporating the elements of tense, person, voice, and mood, serves not only as the core of the predicate but also as one of the most significant constituents of the sentence in stylistic analysis at the syntactic layer. The examination and analysis of verbs in the works of poets and writers can reveal hidden dimensions of the text to the reader. Dehkhoda is among the great poets of the Constitutional era, whose poetic dimension has received comparatively little attention. Despite the abundance of studies on the works of Ali-Akbar Dehkhoda, it appears that no research has yet been conducted on the examination and analysis of grammatical issues in his socio-political poetry. METHODOLOGY: The present study was carried out with the aim of analyzing the stylistic function of verbs in Dehkhoda’s socio-political poetry in order to answer the following questions: 1) What are the key characteristics of verbs in Dehkhoda’s socio-political poetry? 2) What are their frequency and statistical distribution? 3) What relationship exists between the dominant verbal patterns and the socio-political content of Dehkhoda’s poems? The research was conducted in a descriptive-analytical manner, combining quantitative and qualitative content analysis methods. The statistical population of the study consists solely of those poems that possess a socio-political dimension; poems written in Turkish are excluded from the scope of this research. FINDINGS: In this study, using the method of complete enumeration, 1,609 verbs in Dehkhoda’s socio-political poetry were examined and analyzed. In the quantitative and qualitative content analysis section, verbs were investigated along four dimensions—tense, person, voice, and mood—and after calculating frequencies and percentages, their connection with the ideational layer of these poems was analyzed. The findings indicate that the predominance of the present tense (979 verbs, 60.9%) and the indicative mood (1,327 verbs, 82.5%) represents poverty and corruption as a living event in Dehkhoda’s poetry. The use of the second-person singular (194 verbs, 12.1%) renders the discourse dialogue-oriented, while the dominance of active-voice verbs (1,563 verbs, 97.1%), together with predicative transitives (478 verbs, 29.7%) and direct-object transitives (563 verbs, 35%), transforms the text into an active instrument for socio-political criticism. Finally, the imperative mood (204 verbs, 12.7%) represents Dehkhoda’s endeavor to turn the passive audience into an active one. CONCLUSION: Focusing on the verb as one of the principal axes of the syntactic layer of language, this study sought to analyze the link between grammatical choices and Dehkhoda’s socio-political intentions. The results demonstrate that Dehkhoda’s grammatical selections at the verbal level are entirely systematic and serve his critical perspective and socio-political satire.زمینه و هدف: فعل به دلیل برخورداری از عناصر زمان، شخص، جهت و وجه، نه تنها هسته گزاره، بلکه از مهمترین ارکان جمله در تحلیل سبک‌شناسی در لایۀ نحوی محسوب میشود. بررسی و تحلیل فعل در آثار شاعران و نویسندگان میتواند جنبه های پنهانی از متن را به روی مخاطب آشکار سازد. دهخدا از شاعران بزرگ مشروطه است که کمتر وجهۀ شاعری او مورد توجه بوده است. با وجود مطالعات فراوان دربارۀ آثار علی‌اکبر دهخدا، به نظر میرسد پژوهشی در بررسی و تحلیل مسائل دستوری در شعر سیاسی-اجتماعی او صورت نگرفته است. روش‌ها: پژوهش حاضر با هدف تحلیل کارکرد سبک‌شناسی افعال در اشعار سیاسی-اجتماعی دهخدا انجام شده است تا به این پرسشها پاسخ دهد: ۱) ویژگی‌های کلیدی افعال در اشعار سیاسی-اجتماعی دهخدا کدام است؟ ۲) بسامد و توزیع آماری آنها چگونه است؟ ۳) میان الگوهای غالب فعلی و محتوای سیاسی-اجتماعی اشعار دهخدا چه پیوندی وجود دارد؟ پژوهش حاضر به شکل توصیفی-تحلیلی و با تلفیق روشهای تحلیل محتوای کمی و کیفی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش، تنها اشعاری است که جنبه سیاسی-اجتماعی دارند و اشعاری نیز که به زبان ترکی سروده شده اند از حوزه این پژوهش خارج هستند. یافته ها: در این پژوهش با روش استقرای تام، ۱,609 فعل در اشعار سیاسی- اجتماعی دهخدا، بررسی و تحلیل گردید. در بخش تحلیل محتوای کمی و کیفی، افعال در ۴ محور زمان، شخص، جهت و وجه بررسی شده و پس از محاسبه بسامد و درصد، پیوند آنها با لایه اندیشگانی این اشعار تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان میدهند که غلبه زمان حال (۹۷۹ فعل، ۶۰.۹٪) و وجه اخباری (۱,۳۲۷ فعل، ۸۲.۵٪)، فقر و فساد را به شکل رویدادی زنده در شعر دهخدا بازنمایی کرده است. استفاده از دوم‌شخص مفرد (۱۹۴ فعل، ۱۲.۱٪) کلام را گفتگومحور ساخته و غلبه افعال معلوم (۱,۵۶۳ فعل، ۹۷.۱٪) در کنار گذرا به مسند (۴۷۸ فعل، ۲۹.۷٪) و گذرا به مفعول (۵۶۳ فعل، ۳۵٪)، متن را به ابزاری فعال برای انتقاد سیاسی‑اجتماعی تبدیل کرده است. در نهایت، وجه امری (۲۰۴ فعل، ۱۲.۷٪) تلاش دهخدا را در تبدیل مخاطب منفعل به مخاطب فعال بازنمایی میکند. نتیجه گیری: در این پژوهش، با تمرکز بر فعل به عنوان یکی از محورهای اصلی لایۀ نحوی زبان، کوشیده شد تا پیوند میان انتخابهای دستوری و اغراض سیاسی-اجتماعی دهخدا تحلیل شود. نتایج این پژوهش نشان میدهد که انتخابهای دستوری دهخدا در سطح فعل، کاملاً نظام‌مند و در خدمت دیدگاه انتقادی و طنز سیاسی-اجتماعی او بوده است.اشعار سیاسی-اجتماعی دهخدا, سبک‌شناسی, دستور زبان فارسی, فعل.Dehkhoda's socio‑political poetry, stylistics, Persian grammar, verb.https://bahareadab.com/downloadPDF/2074.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2074.pdfhttps://bahareadab.com/article/بررسی و تحلیل کارکرد سبک‌شناسی فعل در اشعار سیاسی-اجتماعی دهخداhttps://bahareadab.com/en/article/Investigating and Analyzing the Stylistic Function of Verbs in Dehkhoda’s Socio-Political Poetry