امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361912220260622A Linguistic-Stylistic Analysis of the Concept of Kherad in Three Tales from Marzban-Nameh: A New Historicist Approachبررسی و تحلیل سبک ‌شناسی ـ زبانی مفهوم خِرَد در سه حکایت از مرزباننامه با رویکرد تاریخگرایی نوین285301824510.irandoi.2002/bahareadab.2026.8245faزینبخسرویدانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.yesZeynab.khosravi@ut.ac.irJournal Article14041210BACKGROUND AND OBJECTIVES: Marzban-Nameh is one of the most significant examples of Persian ornate and didactic prose, in which narrative, ethics, politics, social experience, and linguistic techniques are closely intertwined. The concept of kherad, or wisdom, also occupies a central position in the Persian didactic tradition. In Marzban-Nameh, however, kherad does not appear merely as a direct moral lesson or an abstract idea; rather, it is formed through narrative language, speech situations, verbal acts, and social judgments. This study aims to examine how kherad is constructed and represented through linguistic-stylistic elements in three tales: “Hanbūy with Zahhāk,” “The Wise Thief,” and “The Silk Merchant’s Wife and the Shoemaker.” METHODOLOGY: This research is a theoretical and text-based study conducted through a descriptive-analytical method and close reading. The corpus consists of the three selected tales from Marzban-Nameh, edited by Khalil Khatib-Rahbar. The analysis focuses on words, syntactic structures, modal and obligatory propositions, forms of address, negations, imperatives, speech acts, and the narrator’s judgments. These elements are interpreted through linguistic stylistics and a New Historicist approach. FINDINGS: In the tale of Hanbūy with Zahhāk, kherad is shaped through the contrast between possibility and impossibility, the language of petitioning, and a difficult choice made in the face of power. In “The Wise Thief,” address and negation, especially the speech of the accused woman, create the conditions for shame, moral recognition, and the thief’s awareness of his wrongdoing. In “The Silk Merchant’s Wife and the Shoemaker,” words related to seeing, speaking, fear, concealment, and public reputation reveal the relation between wisdom and folly within the context of surveillance and social disgrace. CONCLUSION: The findings show that kherad in Marzban-Nameh is not a fixed concept outside the narrative; it emerges through the language of the tale and in relation to power, shame, petitioning, surveillance, and social judgment. Therefore, language in these tales does more than convey moral instruction; it actively constructs ethical understanding, character positions, and social relations. زمینه و هدف: مرزباننامه از برجسته ترین نمونه های نثر فنی و تعلیمی فارسی است که در آن حکایت، اخلاق، سیاست، تجربه اجتماعی و شگردهای زبانی در پیوندی نزدیک با یکدیگر قرار گرفته اند. مفهوم خِرَد نیز در سنّت تعلیمی فارسی جایگاهی بنیادین دارد؛ امّا در مرزباننامه، خِرَد تنها در قالب اندرز مستقیم یا آموزه ای انتزاعی ظاهر نمیشود، بلکه از راه زبان حکایت، موقعیتهای روایی، کنشهای گفتاری و داوریهای اجتماعی صورت میگیرد. هدف این پژوهش بررسی این مسئله است که خِرَد در سه حکایت «هنبوی با ضحّاک»، «دزد دانا» و «زن دیبافروش و کفشگر» چگونه از رهگذر عناصر سبک ‌شناسی ـ زبانی ساخته و بازنمایی میشود. روشها: پژوهش حاضر مطالعه ای نظری و متن‌محور است که به روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه خوانش نزدیک انجام شده است. محدودۀ پژوهش، سه حکایت یادشده از مرزباننامه به کوشش خلیل خطیب‌رهبر است. در تحلیل داده ها، واژه ها، ساختهای نحوی، گزاره های امکانی و الزامی، خطابها، نفیها، امرها، کنشهای گفتاری و داوری راوی بررسی شده و این عناصر در پیوند با سبک ‌شناسی زبانی و رویکرد تاریخگرایی نوین تفسیر شده اند. یافته ها: در حکایت هنبوی با ضحّاک، خِرَد از خلال تقابل امکان و امتناع، زبان دادخواهی و انتخاب دشوار در برابر قدرت شکل میگیرد. در داستان دزد دانا، خطاب و نفی، به ویژه گفتار زنی که در معرض اتهام و داوری جمعی قرار گرفته است، زمینۀ شرم، بازشناسی خطا و آگاهی اخلاقی دزد را فراهم میکند. در حکایت زن دیبافروش و کفشگر نیز واژه های مربوط به دیدن، گفتن، ترس، پرده و آوازه، نسبت خِرَد و بیخِرَدی را در پیوند با نظارت و رسوایی اجتماعی آشکار میسازد. نتیجه گیری: نتیجۀ پژوهش نشان میدهد که خِرَد در مرزباننامه مفهومی ثابت و بیرون از روایت نیست، بلکه در زبان حکایت و در نسبت با قدرت، شرم، دادخواهی، نظارت و داوری اجتماعی پدیدار میشود. از اینرو، زبان در این حکایتها فقط حامل پیام اخلاقی نیست، بلکه ابزار ساختن فهم اخلاقی، جایگاه شخصیّتها و مناسبات اجتماعی است.مرزباننامه, خِرَد, سبک ‌شناسی زبانی, نثر تعلیمی, تاریخگرایی نوینMarzban-Nameh, kherad, linguistic stylistics, didactic prose, New Historicismhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2014.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/2014.pdfhttps://bahareadab.com/article/بررسی و تحلیل سبک ‌شناسی ـ زبانی مفهوم خِرَد در سه حکایت از مرزباننامه با رویکرد تاریخگرایی نوینhttps://bahareadab.com/en/article/A Linguistic-Stylistic Analysis of the Concept of Kherad in Three Tales from Marzban-Nameh: A New Historicist Approach