امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361911920260301Refutation of the Attribution of the Poem Ilāhī to Sanā’ī Qaznavīرد انتساب قصیدۀ الهی به سنایی5774808210.irandoi.2002/bahareadab.2026.8082faیزدانزکالونددانشجوی کارشناسی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.yesyazdan.zekalvand@ut.ac.irرضاخبازهادانش‌آموخته دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.noKhabazhareza@gmail.comJournal Article14040719BACKGROUND AND OBJECTIVES: One of the tests most frequently faced by editors is distinguishing authentic poems by poets from spurious and falsely attributed poems found in manuscript copies. One such work that has been attributed to them in later manuscript traditions is a qaṣīda attributed to Sanāʾī of Ghazna, the poet and mystic of the sixth century AH. While briefly referring to previous research in this field, the present study introduces a qaṣīda with a divine takhalluṣ and, based on stylistic and codicological evidence, rejects the correctness of attributing this poem—which itself bears a takhalluṣ different from Sanāʾī’s and appears in all printed editions of his Dīvān—to Sanāʾī of Ghazna. METHODOLOGY: This study is a descriptive–analytical investigation grounded in codicology and stylistics. By examining the sole extant manuscript copy of the qaṣīda (if it can indeed be considered an independent work; the National Library of Iran manuscript) and the approaches adopted by editors in various printed editions of Sanāʾī’s Dīvān, and by analyzing the poem’s diverse stylistic features—from takhalluṣ, rhyme, and poetic language to thematic style and its inconsistencies with Sanāʾī’s worldview and other works—it will become clear whether this qaṣīda can plausibly be attributed to him or not. FINDINGS: All versions of this qaṣīda are weak, of unknown date, and inconsistent with Sanāʾī’s own poetic style (including differences in takhalluṣ). Moreover, it contains numerous prosodic and linguistic flaws and meaningless verses, and its content is incompatible with Sanāʾī’s worldview and his other poems, showing significant divergence from Sanāʾī’s authentic works. CONCLUSION: Based on codicological and stylistic evidence, this poem is certainly weak and cannot be attributed to Sanāʾī. Its inclusion among Sanāʾī’s qaṣīdas is erroneous and has led to incorrect information about him; rather, it belongs to one of the later divine poets who adopted the takhalluṣ “Qarnhā” after him.زمینه و هدف: یکی از آزمونهایی که اغلب مصححان با آنها روبرو هستند تمییز سروده های اصلی شاعران از اشعار مجعول و منسوب موجود در نسخه های خطی دیوانهاست. یکی از آثاری که این قبیل منسوبات از رهگذر نسخ خطی متأخر به آنها راه یافته است دیوان سنایی غزنوی، شاعر و عارف قرن ششم، است. این پژوهش، ضمن اشارۀ مختصری به تحقیقات پژوهشگران این حوزه، به معرفی قصیده ای با تخلص الهی میپردازد و با استناد به دلایل سبکشناسانه و نسخه شناختی، صحت انتساب این قصیده را –که تخلصش را هم از سنایی دانسته اند و در همۀ چاپهای دیوان او آمده است- به سنایی غزنوی رد میکند. روشها: پژوهش پیش ‌روی مطالعه ای توصیفی-تحلیلی است که بر نسخه شناسی و سبکشناسی تکیه دارد. با بررسی اعتبار تنها نسخۀ خطی قصیدۀ «اگر ذاتـی توانـد بـود کز هستـی توان دارد...» (نسخۀ کتابخانۀ ملی ملک)، رفتار مصححان چاپهای گوناگون دیوان با آن و بررسی وجوه سبکی گوناگون این سروده (از تخلص و قافیه و زبان شعر تا سبک محتوایی و اختلافاتش با زندگینامه و سایر آثار سنایی)، آشکار خواهد شد که ممکن است این قصیده از او باشد یا خیر. یافته ها: هم نسخۀ این قصیده ضعیف و تاریخش مجعول است و هم سبک خود شعر (اختلاف تخلص این قصیده با سایر اشعار سنایی، همچنین عیوب متعدد قافیه ای و زبانی و بیتهای سست و بیمعنا و محتوای قصیده که با زندگینامه و سروده های دیگر سنایی متناسب نیست) با اشعار سنایی تفاوت بسیار دارد. نتیجه گیری: با توجه به قراین نسخه شناسانه و سبکشناسانۀ یادشده، قطعاً این شعر ضعیف و متفاوت از او نیست و قرار گرفتن آن در بین قصاید سنایی اشتباه بوده و اطلاعات اشتباهی را دربارۀ او به دست داده است، بلکه متعلق به یکی از شاعران الهی‌نام قرنها پس از اوست.سنایی غزنوی, تخلص الهی, دیوان, تصحیح متن, اشعار منسوب و مجعولSanā’ī Ghaznavī, the pen name "Ilāhī", critical editing, textual criticism, apocryphal and misattributed poemshttps://bahareadab.com/downloadPDF/1960.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1960.pdfhttps://bahareadab.com/article/رد انتساب قصیدۀ الهی به سناییhttps://bahareadab.com/en/article/Refutation of the Attribution of the Poem Ilāhī to Sanā’ī Qaznavī