امید مجد ماهنامه علمی سبک شناسی و تحلیلی متون نظم و نثر فارسی 3060-56603060-61361811720260121Manifestations of Didactic Literature in Salman Savji's Poetry Collectionجلوه های ادب تعلیمی در دیوان اشعار سلمان ساوجی189208803110.irandoi.2002/bahareadab.2026.8031faزهرهمهدی‌زادهگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.no0579607101@iau.irعبدالرضامدرس‌زادهگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.yes a.modarres@iaukashan.ac.irفرشتهجعفریگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نراق، دانشگاه آزاد اسلامی، نراق، ایران.nojafari@iau-naragh.ac.irJournal Article14040601BACKGROUND AND OBJECTIVES: Salman Savoji, a prominent poet of the 8th century AH, with a divan full of ghazals, odes, and masnavis, is one of the important figures in the continuation of educational literature in Persian poetry. The aim of the present study is to identify and analyze the manifestations of educational literature in Salman Savoji"s divan and to explain the moral, educational, and social system hidden in his poems in order to clarify how this poet has used the art of poetry in the service of morality, human education, and social reform. METHODOLOGY: This study was conducted with a descriptive-analytical approach and based on the content analysis of Salman Savoji"s divan. Educational themes were extracted, classified, and explained in three main axes: "individual morality," "mystical-spiritual education," and "social and critical thoughts," based on a systematic study of the poems. FINDINGS: The findings show that Salman Savoji"s divan is full of components of educational literature; In the area of ​​personal ethics, virtues such as honesty, loyalty, humility, contentment, and avoidance of hypocrisy are emphasized; in the area of ​​mystical education, concepts such as divine love, immortality, self-knowledge, and self-purification are emphasized; and in the area of ​​social thought, the poet, by criticizing religious hypocrisy, externalism, and injustice, calls the audience to justice, freedom, and human dignity. In his poems, reason and love are in a constructive balance, and poetry is introduced as a medium for self-knowledge, self-purification, and the transcendence of the soul. CONCLUSION: Salman Savoji has been able to establish an internal connection between poetic aesthetics and moral and educational messages, and elevates his poetry from the level of direct advice and slogans to an aesthetic and thought-provoking experience. His poetry is a prominent example of educational literature in which moral, legal, and religious teachings in the form of ghazals, odes, and eulogies guide the audience to self-knowledge, spiritual education, rethinking social relations, and reforming society.زمینه و هدف: سلمان ساوجی، شاعر برجسته قرن هشتم هجری، با دیوانی سرشار از غزل، قصیده و مثنوی، یکی از چهره های مهم در تداوم ادب تعلیمی در شعر فارسی است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و تحلیل جلوه های ادب تعلیمی در دیوان سلمان ساوجی و تبیین نظام اخلاقی، تربیتی و اجتماعی نهفته در اشعار اوست تا روشن شود این شاعر چگونه هنر شعر را در خدمت اخلاق، تربیت انسانی و اصلاح اجتماعی به کار گرفته است. روش: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه تحلیل محتوای دیوان سلمان ساوجی انجام شده است. مضامین تعلیمی بر اساس مطالعه نظام‌مند اشعار، در سه محور اصلی «اخلاق فردی»، «تربیت عرفانی- معنوی» و «اندیشه های اجتماعی و انتقادی» استخراج، طبقه بندی و تبیین شده اند. یافته های پژوهش: یافته ها نشان میدهد دیوان سلمان ساوجی سرشار از مؤلفه های ادب تعلیمی است؛ بگونه ای که در محور اخلاق فردی بر فضیلتهایی چون صداقت، وفاداری، تواضع، قناعت و پرهیز از ریا تأکید میشود؛ در بعد تربیت عرفانی، مفاهیمی چون عشق الهی، فنا، خودشناسی و تزکیه نفس محور قرار میگیرد؛ و در حوزه اندیشه اجتماعی، شاعر با نقد ریاکاری دینی، ظاهرگرایی و بی‌عدالتی، مخاطب را به عدالت، آزادگی و کرامت انسانی فرا میخواند. در اشعار او عقل و عشق در تعادلی سازنده قرار دارند و شعر، واسطه ای برای خودشناسی، تزکیه نفس و تعالی روح معرفی میشود. نتایج: سلمان ساوجی توانسته است میان زیبایی‌شناسی شعری و پیامهای اخلاقی و تربیتی پیوندی درونی برقرار کند و شعر خود را از سطح پند مستقیم و شعار، به تجربه ای زیباشناسانه و اندیشه برانگیز ارتقا دهد. دیوان او نمونه ای شاخص از ادب تعلیمی است که در آن، آموزه های اخلاقی، حکمی و دینی در قالب غزلها، قصاید و مدایح، مخاطب را به خودشناسی، تربیت معنوی، بازاندیشی در روابط اجتماعی و اصلاح جامعه رهنمون میسازد.سلمان ساوجی, ادبیات تعلیمی, اخلاق, تربیت, اندرز, تزکیه نفس.Salman Savoji, educational literature, ethics, education, advice, self-purification.https://bahareadab.com/downloadPDF/1936.pdfhttps://bahareadab.com/downloadPDF/1936.pdfhttps://bahareadab.com/article/جلوه های ادب تعلیمی در دیوان اشعار سلمان ساوجیhttps://bahareadab.com/en/article/Manifestations of Didactic Literature in Salman Savji's Poetry Collection